Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Παρασκευή, 18 Νοεμβρίου 2011

Η Φόνισσα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

Ο αρχικός τίτλος που μου ήρθε φυσικά στο νου ήταν "Η Φόνισσα ή το Έγκλημα και η Τιμωρία". Μετά όμως σκέφτηκα πως αυτό μάλλον θα καθιστούσε αυτό το ευφυέστατο βιβλίο ένα είδος αντιγραφής του μεγάλου Ντοστογιέφσκι. Η ιδέα ίσως είναι παρόμοια. Οι δύο ήρωες, ο Ρασκόλνικοφ και η Φραγκογιαννού είναι άνθρωποι που ζουν στο περιθώριο. Ο πρώτος, νέος στην ηλικία, φεύγει από το σπίτι του προκειμένου να σπουδάσει, η οικονομική του εξαθλίωση όμως τον αναγκάζει να εγκαταλείψει τις σπουδές του και να ζει σε άθλιες συνθήκες. Η δεύτερη, στη δύση θα έλεγα της ζωής της, αντιλαμβάνεται πως οι ίδιες άθλιες συνθήκες την κατέστησαν δουλοπρεπή, να υπηρετεί τους άλλους δίχως να μπορεί να εξασφαλίσει η ίδια για τον εαυτό της καλή διαβίωση. Υπάρχουν επομένως εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν - τα παρόμοια ως προς την εξέλιξη - δύο  ψυχοσυνθέσεις που οδεύουν στην παράνοια και αυτή εκφράζεται με την εσχάτη των αμαρτιών, τον φόνο.
Αυτό όμως που κατά τη γνώμη μου διαφοροποιεί τη Φραγκογιαννού από τον Ρασκόλνικοφ είναι η φύση της δικής της μανίας. Δεν μπορείς να την αιτιολογήσεις, τουλάχιστον με τον τρόπο που πιθανώς δικαιολογείς εκείνη του Ρασκόλνικοφ. Εκείνος, νέος και έχοντας χάσει ήδη κάθε ελπίδα, ζει σε μία εποχή που οι κοινωνικές συνθήκες επιτρέπουν τον υπέρμετρο πλουτισμό ολίγων εις βάρος πολλών σε τέτοιο βαθμό που η πράξη του γίνεται γροθιά (τουλάχιστον στη δική του παράλογη λογική) στο σύστημα, αφού άλλωστε σκοτώνει μία γηραιά τοκογλύφο. Η Φραγκογιαννού έχει ζήσει σε αυτές τις συνθήκες. Για ποιο λόγο επιθυμεί να τις αλλάξει τώρα που βρίσκεται στο τέλος της ζωής της; Δεν το επιθυμεί προφανώς για να βοηθήσει τις επόμενες γενεές, δεν είναι, επί παραδείγματι, αρωγός στη ζωή της κόρης της. Επιπλέον τα θύματά της είναι πολλά και νεογνά ή μικρά κορίτσια που κατ' εκείνη δεν έχει νόημα να ζουν, αφού θα επιβαρύνουν πάντοτε την οικονομικη κατάσταση της οικογένειάς τους ως μη πολύφερνες κορασίδες. Είναι επομένως μία παρανοϊκή κατά συρροήν δολοφόνος, σμιλευμένη σε ένα περιβάλλον που δεν ταιριάζει απόλυτα με αυτό το προφίλ, το προφίλ δηλαδή που έχει κανείς στο μυαλό του όταν σκέφτεται τον Τζακ τον Αντεροβγάλτη...Αυτό είναι όμως που καθιστά την Φόνισσα εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Ο Παπαδιαμάντης δεν έγραψε επομένως ένα κοινωνικό μυθιστόρημα, αλλά ένα βαθιά ψυχογραφικό, καθόλου ηθογραφικό. Ακόμη πιο συναρπαστική είναι η εναλλαγή της δημοτικής και αρχαϊζουσας στους διαλόγους και την αφήγηση αντίστοιχα. Και αυτό γιατί όταν περιγράφονται οι φόνοι δίνονται με λόγιο και τυπικό τρόπο βοηθώντας έτσι στην κατανόηση της ψυχρότητας της δολοφόνου.
Μέσα στο καλύβι η κανδήλα ετρεμόσβενεν εμπρός στα εικονίσματα. Η φωτιά είχε καλυφθή και πάλιν από την τέφραν. Το λυχνάρι σβηστόν εκρέματο από το μικρόν ράφι της εστίας. Ήτο σκότος. Έξω είχεν εξημερώσει, και παρά δύο λεπτά ο ήλιος θ' ανέτελλεν. Ο άνθρωπος δεν έβλεπεν ειμή αμυδράς σκιάς μέσα. Την λεχώναν εις την στρώμνην της, ως αμαυρόν όγκον κατακειμένην, το βρέφος, το οποίον εσάλευε και ανάσαινεν εντός της σκάφης ήτις εχρησίμευε ως λίκνον...και την Φραγκογιαννού καθήμενην ως φάντασμα και τείνουσαν την χείραν προς τον λίκνον...

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου