Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Τετάρτη, 12 Δεκεμβρίου 2012

Προπαγάνδα ή ύμνος στη δημοκρατία η "Φάρμα των Ζώων";

Και κατ' επέκτασιν, το επόμενο ερώτημα είναι: "μπορούν να αποσχιστούν τα βιογραφικά στοιχεία της ζωής του Τζόρτζ Όργουελ από το έργο του;" Ομολογώ πως το ερώτημα τριβέλισε ουκ ολίγες φορές το μυαλό μου, καθώς διάβασα τη σχεδόν "παιδική" αλληγορία της Φάρμας των Ζώων. Τα εν λόγω διλήμματα, θαρρώ πως μου επιτρέπουν να εξετάσω το βιβλίο του από δύο οπτικές γωνίες:
Στην πρώτη (που μάλλον θα βρει θερμούς υποστηρικτές τους μπλογκόφιλους και λοιπούς που κερδίζουν αισθητική και ψυχαγωγική απόλαυση από την ανάγνωση του βιβλίου, μέχρι του σημείου που μπορεί να τους προβληματίσει με την ιδέα ότι ο συγγραφέας είναι ένα απρόσωπο ον;) ταιριάζει μάλλον να κάνω λόγο και για την ίδια την ιστορία. Η φάρμα των Αφεντάδων που κατέχει και διευθύνει ο κος Τζόουνς πέφτει στα χέρια των ίδιων των ζώων, αφού εκείνα αποφασίζουν να επαναστατήσουν κατά της καταπίεσης και της δρομολογημένης ζωής που ζουν προς εξυπηρέτηση του ανθρώπινου είδους σε συνδυασμό μάλιστα με το άδοξο τέλος που καλείται να ζήσει το καθένα από αυτά. Στη νέα τους ζωή γίνεται λόγος για ισότητα, για απουσία συνεργασίας με τους ανθρώπους, για εργασία σχεδόν εθελοντική και όχι δουλεία...υπό την επίβλεψη ωστόσο των γουρουνιών που αποκτούν αρχηγική θέση στη νέα κατάσταση που διαμορφώνεται: ο Χιονής (Σνόουμπολ), ως πρωτεργάτης της επανάστασης, φροντίζει για τα πρώτα προνόμια που απολαμβάνουν τα γουρούνια σε βάρος των άλλων ζώων. Όμως αυτά δεν είναι πραγματικά τίποτε μπροστά σε αυτά που επιβάλλει πλέον το νέο γουρούνι - αρχηγός Ναπολέων, το οποίο μάλιστα αναλαμβάνει την εξουσία με διόλου δημοκρατικές διαδικασίες. Η αλληγορία ξεδιπλώνεται με απλούστατο τρόπο σε σημείο που θα μπορούσε να διαβαστεί από ένα μικρό παιδί και πολύ σωστά να το προβληματίσει ως προς την εκμετάλλευση που ασκεί κανείς σε βάρος των άλλων όταν κατέχει εξουσιαστική θέση. Αυτό βεβαίως είναι προτέρημα συναρτήσει της τεχνικής της αφήγησης που σταδιακά κάνει φανερές τις προθέσεις των αυταρχικών γουρουνιών και κυρίως του Ναπολέοντα. Το τέλος βέβαια του βιβλίου παραλληλίζει ευθέως τα γουρούνια με ανθρώπους και μας αφήνει με την εντύπωση πως ο αυταρχισμός και η επιβολή είναι στο αίμα μας.
Στην δεύτερη περίπτωση δε μπορούμε να παραγνωρίσουμε το γεγονός ότι ο Όργουελ γράφει τη Φάρμα των Ζώων με αφορμή τη Ρωσική Επανάσταση και αργότερα τη σταλινική πολιτική. Αυτή θέλει να σατιρίσει και ας εναντιώνεται τελικά σε κάθε παρόμοια κατάσταση. Η στάση του συγγραφέα απέναντι σε σημαντικά γεγονότα ενισχύουν ίσως την άποψη ότι έδειξε και εκείνος με τη σειρά του αυταρχισμό απέναντι σε όσους ασπάζονταν τον κομμουνισμό. Ενώ λοιπόν θα μπορούσε να θεωρηθεί ένας συγγραφέας υπέρμαχος της αριστεράς, κατά την περιβόητη συμμετοχή του στον Ισπανικό Εμφύλιο τάχθηκε με το μέρος των κυβερνητικών. Επιπλέον, ο Όργουελ θρυλείται πως επιδόθηκε στην καταγραφή λίστας φιλοκομμουνιστών που έπειτα παρέδωσε στη Βρετανική κυβέρνηση. Λέγω "θρυλείται", διότι προσωπικά πρόκειται για μία περίπτωση που δεν γνωρίζω η ίδια αν αποτελεί γεγονός, ωστόσο η Guardian κάνει λόγο για αυτή τη λίστα. Χωρίς να με απασχολεί για το ποια ιδεολογία υποστηρίζεται ή βάλλεται σε πάσα περίπτωση κατά την οποία θίγεται η ελευθερία του ανθρώπου, αυτό και μόνο αυτό με ενδιαφέρει. Επομένως, δεν παύω να βλέπω με καχυποψία τις προθέσεις του συγγραφέα που ενώ πολύ εύστοχα έγραψε στη Φάρμα των Ζώων: "Όλα τα ζώα είναι ίσα...", συνεχώς αναρωτιέμαι μήπως τελικά ασπάστηκε τη συνέχεια του αποφθέγματος "...αλλά μερικά ζώα είναι πιο ίσα από τα άλλα".

4 σχόλια:

  1. Δυο πράγματα θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας πριν απαντήσουμε στο ερώτημα
    1.τα άλλα έργα του Όργουελ
    2.Απόλυτος ενοιολογικός διαχωρισμός του κομμουνισμού(ποιού?) από το σταλινισμό

    Όσο για τις "φήμες" ας μη ξεχνάμε ότι τα ιδια περίπου "λένε" και για τον Α.Καίσλερ κ.α.
    Είναι ένας τρόπος εξουδετέρωσης των ιδεών και μαρτυριών,παλιός και εύκολος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. 1. Θα επιστρέψω σύντομα με τον Όργουελ και με το 1984, που το θεωρώ καταπληκτικό ως σύλληψη ιδέας - για να μη παρεξηγηθώ.
    2.Οποιαδήποτε ιδέα διαχωρίζεται από το διαστρεβλωμένο απότοκό της και επιβάλλεται να διαχωρίζεται.

    Όσο για τις φήμες, αισθάνομαι πως η καλύτερη προπαγάνδα δε γίνεται με ψέματα, αλλά με μισές αλήθειες.
    Ωστόσο, κανείς δε μπορεί να αμφισβητήσει τη συγγραφική δεινότητα του Όργουελ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. "...κατά την περιβόητη συμμετοχή του στον Ισπανικό Εμφύλιο τάχθηκε με το μέρος των κυβερνητικών."
    Θα ήθελα να διαφωνήσω με αυτή τη φράση, η οποια πιστεύω πως επηρεάζει το ύφος στο δεύτερο μέρος του κειμένου σου. Ο Όργουελ πολέμησε στην Ισπανική επαναστάση με τους αναρχικούς οι οποίοι κατα τη διάρκεια του πολέμου κατηγορήθηκαν απο το ισπανικο κομμουνιστικό κόμμα πώς συνέπραξαν με τον Φράνκο.

    Στο βιβλίο του, Homage to Catalunya, περιγράφει τη συμμετοχή του στον πόλεμο με το μέτωπο του FAI. Κατα τη διάρκεια της εξέγερσης της Barcelona οι αναρχικοί πολέμησαν με το μέτωπο του POUM. Είναι στη διάρκεια αυτής της σύρραξης που το κομμουνιστικό κόμμα, με σκοπό να καταλαβει περισσότερες θέσεις στον προσωρινό κυβερνητικό συνασπισμό, κατηγόρησε το POUM ως Τροτσκιστές και πράκτορες του Φράνκο .
    Η διαφορά των δύο αριστερών παρατάξεων είναι πως οι αναρχικοί και το POUM ήθελαν να συνδυάσουν την επανάσταση με ταξική επανάσταση ενώ το κομμουνιστικό κόμμα είχε ως μόνο στόχο να απομακρύνει το Φράνκο.

    Στο ίδιο βιβλίο παραθέτει αποσπάσματα από τον Guardian επιχειρηματολογόντας πως είναι αδύνατον οι αναρχικοί και το POUM να ήταν πράκτορες του Franko. Όπως ο ίδιος γράφει, δε γίνεται ένας δημοσιογράφος μίλια μακριά από το μέτωπο να γνωρίζει τί έγινε στην Barcelona. Δυστυχώς αυτή είναι η εκδοχή που μαθαίνουμε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Δε διαφωνώ με όσα λές. Η ετερόκλητη σύσταση της δημοκρατικής παράταξης όντως επέφερε, ως μία από τις αιτίες, και τη νίκη του Φράνκο. Στόχος μου ήταν να δείξω - ίσως δεν το διατύπωσα σωστά - ότι ο Όργουελ φαίνεται πως διακατεχόταν από αντικομμουνιστικά φρονήματα και δη εκείνη την εποχή, που η κομμουνιστική παράταξη ήταν ολωσδιόλου φιλοσοβιετική. Και σαφώς κάποιος μπορεί να διαπνέει το έργο του από όποια ιδεολογία αγαπά, ή ακόμη ας προβάλλει και τις αντιρρήσεις του. Το θέμα είναι που ξεκινά η προπαγάνδα, αν αυτή υπάρχει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή