Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Κυριακή, 23 Δεκεμβρίου 2012

Η Βάρδια του Νίκου Καββαδία

Σε ερώτηση παλαιάς γνώριμης, συμφοιτήτριας (που τελείωσε το κλασικό τμήμα, εγώ τελείωσα τη Φιλοσοφία - Παιδαγωγική), που αφορούσε τη σχέση του φιλολόγου με την ποίηση, "τι προτιμούσα; το Ρίτσο ή τον Καββαδία;", αφελώς και ταχύτατα απάντησα τον πρώτο με τη "φιλολογίστικη" ιδέα πως εκείνος συνιστούσε πραγματική ποίηση, ενώ ο δεύτερος ήταν μάλλον περισσότερο στιχουργός. Με τα χρόνια αποποιήθηκα τη συνήθεια να τοποθετώ "ταμπέλες" στα πράγματα, στους ανθρώπους κλπ. Στην περίπτωση του Καββαδία, έχω την άποψη τελικά ότι διέθετε την ικανότητα να γράφει ποίηση αφηγηματική σε μικρή έκταση, αλλά με μια απαράμιλλη μεστότητα. Το αν αυτό είναι πραγματική ποίηση ή όχι τελικά δε με ενδιαφέρει, γιατί πολύ απλά με συγκινεί και πολλές φορές με αφήνει έκπληκτη.
Η αφηγηματική τάση του Καββαδία γίνεται μυθιστορηματική σε ένα μόνο έργο του, τη Βάρδια που εκδίδεται για πρώτη φορά το 1954. Εδώ διάβασα μαζεμένες όλες εκείνες τις μοιραίες ιστορίες που τις βρήκα διάσπαρτες στο Μαραμπού ή το Πούσι. Η αφήγηση κινείται σε τριπλό επίπεδο: Το πρώτο επίπεδο αφορά την προφανή ιστορία που συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο. Σε ένα ταξίδι στον Ειρηνικό με ένα σαπιοκάραβο, οι άνθρωποι του πληρώματος, ο καπετάνιος, ο ασυρματιστής, ο θερμαστής εργάζονται μέρα και νύχτα σε ατέλειωτες βάρδιες, ενώ παράλληλα επιδίδονται σε συζητήσεις για όσα έχουν ζήσει στο παρελθόν. Και έτσι περνάμε στο δεύτερο επίπεδο: οι ιστορίες που διηγούνται είτε είναι αυτοτελείς είτε παρουσιάζονται σε συνέχειες. Οι περισσότερες ζοφερές, στενάχωρες ή σοκαριστικές αφήνουν μια πικρή γεύση απαισιοδοξίας σε τέτοιο βαθμό μάλιστα που ο αναγνώστης δέχεται ως μοιρολατρική την τοποθέτηση των πρωταγωνιστών αποκλειστικά στη θάλασσα και ποτέ στη στεριά, αφού η ζωή του ναυτικού δε μπορεί να συμβιβαστεί με τα επίγεια. Στο τρίτο επίπεδο αφήγησης, που είναι ιδιαίτερα διακριτό στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, ο συγγραφέας επιχειρεί να γράψει με μεγαλύτερη εσωστρέφεια μέσω της παραληρηματικής γραφής, όπως την ονομάζουν οι ειδικοί. Ο πραγματικός χρόνος και οι ιστορίες εμπλέκονται στο μυαλό του αφηγητή, που είναι πράγματι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς πότε τελειώνει το ένα και πότε αρχίζει το άλλο. Φυσικά δεν είναι διόλου παράλογο να ταυτίσουμε τον ασυρματιστή με τον συγγραφέα, τόσο εξαιτίας των εξόφθαλμων ενδείξεων που έχουμε για να οδηγηθούμε σε ένα τέτοιο συμπέρασμα (όνομα, επάγγελμα) όσο και για τις έμμεσες ενδείξεις που προκύπτουν από την ιδιοσυγκρασία, τη ψυχοσύνθεση ή ακόμη και τις ιστορίες που αφορούν τον ασυρματιστή.
Η Βάρδια λοιπόν είναι ένα μεγάλο Μαραμπού, ένα γνήσιο ναυτικό ανάγνωσμα που ίσως απευθύνεται στους λάτρεις του είδους, και αφήνει τον αναγνώστη με ένα συναίσθημα θλίψης, αφού πάντα υπακούει σε αυτό τον μοιραίο στίχο που είναι η αλήθεια του θαλασσινού: "...αφού κανένα δε μισώ στον κόσμο να σκοτώσω, φοβάμαι μη καμιά φορά το στρέψω στον εαυτό μου". Είναι αλήθεια γλυκιά και πικρή. Γλυκιά, γιατί ο θαλασσινός, αν και ξένος με τον γήινο άνθρωπο,
είναι φιλάνθρωπος, πικρή γιατί η επιθυμία του να λέγεται θαλασσινός τον καταστρέφει.

4 σχόλια:

  1. Χωρίς να ειμαι φιλόλογος,αλλά με αγάπη στη ποίηση, νομίζω ότι τον αδικείς τον Καββαδία

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Εάν δε φαίνεται από το κείμενό μου ότι βρίσκω εξαιρετική την πένα του Καββαδία, τότε ή δε γράφω καλά ή δεν το διάβασες ολόκληρο...Αυτό που είπα ακριβώς είναι ότι αποστασιοποιήθηκα από τη φιλολογίστικη προσέγγιση και τον εκτίμησα βαθιά. Εκτός αν έπρεπε να πω ότι άξιζε νόμπελ...αυτό δε θα το πω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η ποίηση δεν είναι το φόρτε μου, προτιμώ να διαβάζω λογοτεχνία. Νομίζω οτι ακριβώς γι'αυτό το λόγο μου αρέσουν τα "τραγούδια" του Καββαδία. 'Εχουν ρυθμό, είναι μεστά νοήματος και γεμάτα εικόνες. Μπορείς να ζωγραφίσεις με ακρίβεια κάθε στίχο, κάθε στροφή.
      'Ισως βέβαια η προτίμηση οφείλεται στην οικογενειακή και προσωπική μου ιστορία που είναι αμεσα συνδεδεμένη με τη θάλασσα.
      Πάντως, γράφεις σαφέστατα και εύστοχα!
      Καλημέρα!

      Διαγραφή
  3. Καλησπέρα πια...
    ευχαριστώ για την επιβεβαίωση, διότι ανησύχησα λίγο με το προηγούμενο σχόλιο! Στη μυθιστορηματική τάση απ' ό,τι φαίνεται μοιάζουμε πολύ, έχω γράψει και άλλοτε ότι το αφηγηματικό ποίημα είναι πιο κοντά στα γούστα μου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή