Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Τρίτη, 26 Ιουνίου 2012

Το βιβλίο έχει τη δική του ιστορία

Δευτέρα βράδυ στο κέντρο, ξεκινήσαμε από το Μοναστηράκι, μπήκαμε στην Πλάκα, περπατήσαμε τη Διονυσίου Αεροπαγίτου και ξαναβρεθήκαμε στο Μοναστηράκι για να καταλήξουμε κάπου εκεί μέσα, στα στενά σοκάκια, όπου ξεπρόβαλε σαν όαση ένα βιβλιοπωλείο με σπάνιες παλιές εκδόσεις κάνοντας λίγο πιο υποφερτή την υγρασία και τη ζέστη. Ένας πάγκος έξω από το βιβλιοπωλείο διέθετε κυριολεκτικά πάμφθηνα βιβλία στις τιμές του ενός και των πέντε ευρώ... Δε μπορώ να κρύψω το γεγονός ότι έπεσα με τα μούτρα στους πάγκους (έχω και το άλλοθι της νεοεισαχθείσας στους απολυμένους αυτού του τόπου, στους μη έχοντες εργασία - το γράφω με όλους τους τρόπους, φίλε αναγνώστη, μήπως και το συνειδητοποιήσω τελικά). Αγόρασα τέσσερα βιβλία: το θεατρικό έργο του Ντιέγκο Φάμπρι, τη Δίκη του Χριστού, τη Βασιλίσσα της Αφρικής του Σ.Σ. Φόρεστερ, την Αυλή των Θαυμάτων του Σερζάν Γκολόν και τον Τύραννο του Τζόζεφ Άρτσιμπαλντ Κρόνιν (τον οποίο απέφευγα υποσυνείδητα τόσα χρόνια).
Η αγορά βιβλίων και δη φθηνών και παλιών ανέκαθεν ήταν για μένα συγκλονιστική διαδικασία, ακόμη και αν δεν είναι τίτλοι που εποφθαλμιώ κατά καιρούς, ακόμη και αν είναι βιβλία που δεν είχα την επιθυμία να αποκτήσω ή ακόμη και αν δεν τα γνωρίζω από πριν. Η μυρωδιά του παλιού μου ξυπνάει αναμνήσεις που δεν κατέχω, ξετυλίγει την ιστορία του προκατόχου του, τον τρόπο με τον οποίο έδωσε ή αναγκάστηκε να δώσει τα βιβλία του, εν γένει το ταξίδι που έκανε το βιβλίο μέχρι να φτάσει στα χέρια μου (περιττό να πω βεβαίως πως λόγω της προσωπικής μου τωρινής κατάστασης, έπλασα κυρίως ιστορίες φτώχειας, κάτι που εκ των υστέρων μου φάνηκε μάλλον κουτό, δεδομένου ότι σε άλλη περίπτωση μπορεί να φανταζόμουν ανθρώπους που δεν εκτιμούν τη βιβλιοθήκη τους ή που ξεφορτώθηκαν το τάδε ή το δείνα βιβλίο γιατί τους θύμιζε κάποιον που ήθελαν να ξεχάσουν - άπειρες είναι οι ιστορίες που μπορεί να σκεφτεί κανείς).
Βοηθά το γεγονός ότι οι εκδόσεις είναι παλιές ως επί το πλείστον, βοηθά ακόμη περισσότερο το γεγονός ότι πολλοί προκάτοχοι έχουν κρατήσει σημειώσεις, έχουν υπογράψει υπερήφανα με το όνομά τους στην πρώτη σελίδα, έχουν κρατήσει στοιχεία από τη ζωή τους με ημερομηνίες και χρονολογίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Τύραννος που αποτελεί έκδοση του 1956, ενώ διαβάζω παράλληλα το όνομα ενός άντρα με πνεύματα και περισπωμένες και επιπλέον τη μέρα που μάλλον αγόρασε το συγκεκριμένο βιβλίο: 30 - 9 - 59. Στο θεατρικό του Φάμπρι (έκδοση του 1977), ο προκάτοχος έχει κρατήσει σημειώσεις σκηνοθετικές παρακαλώ, ενώ δίπλα από τους πρωταγωνιστές έχει σημειώσει ονόματα γνωστών Ελλήνων ηθοποιών της δεκαετίας του '80...

Πέμπτη, 21 Ιουνίου 2012

Η Πτώση του Αλμπέρ Καμύ

Η προτίμησή μου στον Γάλλο συγγραφέα έχει γίνει μάλλον αισθητή μέχρι τώρα και κακό δεν έχω να πω φυσικά για την Πτώση. Περνώντας πια από το κλασικό περίπτερο - υπερπαραγωγή, αγοράζω ένα ακόμη βιβλίο μετά το Κατά Ιησούν Ευαγγέλιο του Σαραμάγκου, δώρο για τον καλό μου. Η Πτώση συμπληρώνει ουσιαστικά τη τριλογία που κατέστησε τον συγγραφέα παγκοσμίως γνωστό και βραβευμένο με Νόμπελ, μαζί με τον (αγαπημένο μου) Ξένο και την Πανούκλα. Τούτο το αφήγημα έχει κάτι και από τα δύο προηγούμενα βιβλία. Ο πρωταγωνιστής, Ζαν - Μπατίστ Κλαμάνς είναι ήρωας και αντιήρωας μαζί. Από το ξεκίνημα το βιβλίου μέχρι το τέλος του παρουσιάζεται σταδιακά από τη μία στην άλλη κατάσταση, από αυτή του ήρωα σε αυτή του αντιήρωα, χωρίς όμως η αρχική του εικόνα να αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης. Και το εκπληκτικό είναι ότι η αμφισβήτηση για την ηθική του υπόσταση έρχεται τόσο σταδιακά όσο ακριβώς υπόκειται σε αυτή την καταλυτική αλλαγή, και μάλιστα, καθόσον αυτή συμβαίνει τόσο ο αναγνώστης πέφτει στις τρομερές παγίδες του συγγραφέα να ταυτίζεται με εκείνον, να αναγνωρίζει στοιχεία της ανηθικότητάς του σε εκείνον, να ζει δηλαδή συνάμα (με την πλήρη σημασία της λέξης) την Πτώση. Οι παγίδες αυτές είναι κλασική τακτική του Καμύ. Το ένιωσα τόσο στον Ξένο όσο και στον Μύθο του Σίσυφου (αν και είναι φιλοσοφικό ανάγνωσμα). Και το πρώτο συναίσθημα που μπορεί να γεννήσει στον αναγνώστη ο συγγραφέας είναι το άγχος. Μία παράξενη αναταραχή, που γεννάται από την ταυτοποίηση του αναγνώστη και του πλασματικού πρωταγωνιστή. Το δεύτερο συναίσθημα, τουλάχιστον για κάποιον που είναι φιλάνθρωπος, είναι η συμπόνοια. Με αυτή ο αναγνώστης καταφέρνει να αποστασιοποιηθεί, να αποβάλλει το άγχος και να επαναπροσδιορίσει και πάλι τη θέση του στον ηθικό κόσμο. Το τρίτο συναίσθημα έρχεται με το τέλος του βιβλίου, και είναι το δέος. Μόνο αυτό μπορεί να μείνει απέναντι σε έναν συγγραφέα που καταφέρνει μέσα σε λίγες σελίδες να σε θέσει προ των ευθυνών σου, να προκαλέσει τη συμπόνοια σου, ίσως και τη συγχώρεσή σου, και να σε αφήσει στο τέλος με τη ψευδαίσθηση ότι δεν είσαι σαν τον Ζαν - Μπατίστ, αν και σου έχει αποδείξει περίτρανα ότι έχεις υπάρξει λίγο ή πολύ σαν αυτόν. Πανέξυπνος, βαθιά ψυχογραφικός, κρίμα που χάθηκε τόσο νωρίς...

Τρίτη, 12 Ιουνίου 2012

Αν θέλεις να λέγεσαι Άνθρωπος του Τάσου Λειβαδίτη


Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
δεν θα πάψεις ούτε στιγμή ν΄αγωνίζεσαι για την ειρήνη και
για το δίκαιο.
Θα βγείς στους δρόμους, θα φωνάξεις, τα χείλια σου θα
ματώσουν απ΄τις φωνές
το πρόσωπό σου θα ματώσει από τις σφαίρες – μα ούτε βήμα πίσω.
Κάθε κραυγή σου μια πετριά στα τζάμια των πολεμοκάπηλων
Κάθε χειρονομία σου σα να γκρεμίζει την αδικία.
Και πρόσεξε: μη ξεχαστείς ούτε στιγμή.
Έτσι λίγο να θυμηθείς τα παιδικά σου χρόνια
αφήνεις χιλιάδες παιδιά να κομματιάζονται την ώρα που παίζουν ανύποπτα στις
πολιτείες
μια στιγμή αν κοιτάξεις το ηλιοβασίλεμα
αύριο οι άνθρωποι θα χάνουνται στη νύχτα του πολέμου
έτσι και σταματήσεις μια στιγμή να ονειρευτείς
εκατομμύρια ανθρώπινα όνειρα θα γίνουν στάχτη κάτω από τις οβίδες.
Δεν έχεις καιρό
δεν έχεις καιρό για τον εαυτό σου
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
μπορεί να χρειαστεί ν΄αφήσεις τη μάνα σου, την αγαπημένη
ή το παιδί σου.
Δε θα διστάσεις.
Θ΄απαρνηθείς τη λάμπα σου και το ψωμί σου
Θ΄απαρνηθείς τη βραδινή ξεκούραση στο σπιτικό κατώφλι
για τον τραχύ δρόμο που πάει στο αύριο.
Μπροστά σε τίποτα δε θα δειλιάσεις κι ούτε θα φοβηθείς.
Το ξέρω, είναι όμορφο ν΄ακούς μια φυσαρμόνικα το βράδυ,
να κοιτάς έν΄ άστρο, να ονειρεύεσαι
είναι όμορφο σκυμένος πάνω απ΄το κόκκινο στόμα της αγάπης σου
Να την ακούς να σου λέει τα όνειρα της για το μέλλον.
Μα εσύ πρέπει να τ΄αποχαιρετήσεις όλ΄αυτά και να ξεκινήσεις
γιατί εσύ είσαι υπεύθυνος για όλες τις φυσαρμόνικες του κόσμου,
για όλα τ΄άστρα, για όλες τις λάμπες και
για όλα τα όνειρα
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
μπορεί να χρειαστεί να σε κλείσουν φυλακή για είκοσι ή
και περισσότερα χρόνια
μα εσύ και μες στη φυλακή θα θυμάσαι πάντοτε την άνοιξη,
τη μάνα σου και τον κόσμο.
Εσύ και μες απ΄ το τετραγωνικό μέτρο του κελλιού σου
θα συνεχίσεις τον δρόμο σου πάνω στη γη .
Κι΄ όταν μες στην απέραντη σιωπή, τη νύχτα
θα χτυπάς τον τοίχο του κελλιού σου με το δάχτυλο
απ΄τ΄άλλο μέρος του τοίχου θα σου απαντάει η Ισπανία.
Εσύ, κι ας βλέπεις να περνάν τα χρόνια σου και ν΄ ασπρίζουν
τα μαλλιά σου
δε θα γερνάς.
Εσύ και μες στη φυλακή κάθε πρωί θα ξημερώνεσαι πιο νέος
Αφού όλο και νέοι αγώνες θ΄ αρχίζουνε στον κόσμο
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
θα πρέπει να μπορείς να πεθάνεις ένα οποιοδήποτε πρωινό.
Αποβραδίς στην απομόνωση θα γράψεις ένα μεγάλο τρυφερό
γράμμα στη μάνα σου
Θα γράψεις στον τοίχο την ημερομηνία, τ΄αρχικά του ονόματος σου και μια λέξη :
Ειρήνη
σα ναγραφες όλη την ιστορία της ζωής σου.
Να μπορείς να πεθάνεις ένα οποιοδήποτε πρωινό
να μπορείς να σταθείς μπροστά στα έξη ντουφέκια
σα να στεκόσουνα μπροστά σ΄ολάκαιρο το μέλλον.
Να μπορείς, απάνω απ΄την ομοβροντία που σε σκοτώνει
εσύ ν΄ακούς τα εκατομμύρια των απλών ανθρώπων που
τραγουδώντας πολεμάνε για την ειρήνη.
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.

Παρασκευή, 8 Ιουνίου 2012

Τα πρόσωπα των ηρώων της λογοτεχνίας

Ο Brian Joseph Davis, συνιδρυτής της ιστοσελίδας Joyland δημιουργεί μία ακόμη ιστοσελίδα που τιτλοφορείται  the composites. Με τη βοήθεια ηλεκτρονικού προγράμματος που χρησιμοποιεί η αστυνομία, χρησιμοποιεί τα χαρακτηριστικά που αποδίδονται σε ήρωες από τους συγγραφείς. Τα παραγόμενα πρόσωπα προκαλούν ενδιαφέρον ειδικά αν τα συγκρίνει κανείς με αυτά που έχει πλάσει στη φαντασία του ή με αυτά των ηθοποιών που κατά καιρούς ενσαρκώνουν τους ήρωες στον κινηματογράφο... Μεγάλη εντύπωση μου έκαναν αυτές οι απεικονίσεις:
Η κα Ντάνβερς από τη Ρεββέκα της Δάφνης Ντι Μωριέ
Και η αγαπημένη μου Τζέιν Έιρ
Αρχική πηγή: Lifo

Πέμπτη, 7 Ιουνίου 2012

"Μετά" του Γιάννη Ρίτσου (για όσους σήμερα προσπάθησαν να υπερασπιστούν το άδικο)


 Μάρτυρες γιὰ τὰ λάθη σου δὲν εἶχες. Μόνος μάρτυρας
ὁ ἴδιος ἐσύ. Τὰ τακτοποίησες, τὰ μονόγραψες, τὰ σφράγισες
σὲ λευκοὺς πάντοτε φακέλους σὰ νὰ ἑτοίμαζες
τὴ δίκαιη διαθήκη σου. Ὕστερα
τὰ τοποθέτησες προσεχτικὰ στὰ ράφια. Τώρα, γαλήνιος,
(ἴσως καὶ κάπως φοβισμένος) οὔτε βιάζεσαι
οὔτε καθυστερεῖς, γνωρίζοντας ὅτι, μετὰ τὸ θάνατό σου,
θ᾿ ἀνακαλύψουμε πόσον ὡραῖος ἤσουν,
πόσο πολὺ πιὸ ὡραῖος πέρα ἀπ᾿ τὶς ἀρετές σου.

Ἀθήνα, 16.1.1988
ἀπὸ τὸ Ἀργά, πολὺ ἀργὰ μέσα στὴ νύχτα, Κέδρος 1991


Δευτέρα, 4 Ιουνίου 2012

Κόκκινη Κλωστή Δεμένη της Ζωρζ Σαρή

Είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο πως η γερμανική κατοχή έπληξε την Αθήνα, περισσότερο από όλες τις περιοχές της Ελλάδας. Οι γιαγιάδες μας ακόμη περιγράφουν την πρωινή περισυλλογή νεκρών από την πείνα, τα άψυχα σώματα στοιβαγμένα σε κάρα, το συσσίτιο που μοιραζόταν στο κέντρο της πόλης, φασόλια ή μακαρονάκι κοφτό δίχως λάδι, σαν να καταπίνεις αέρα που λέει και η βασική ηρωίδα της Ζωρζ Σαρή στο βιβλίο "Κόκκινη Κλωστή Δεμένη". Τούτο το εφηβικό βιβλίο τριγυρίζει στο μυαλό μου ήδη από την αρχή της κρίσης στην Ελλάδα, αλλά και από την άνοδο της ακροδεξιάς στις προηγούμενες εκλογές. Η Ζωή, η ηρωίδα του "Όταν ο ήλιος..." πεινασμένη κυκλοφορεί στο κέντρο της Αθήνας περιγράφοντας την άθλια κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει η ίδια και οι συμπατριώτες της. Με την φρεσκάδα και την αφέλεια, που χαρακτηρίζουν τα νιάτα, αλλά και με μια αξιομνημόνευτη περηφάνια προσπαθεί να επιβιώσει, να συνεχίσει τη ζωή της. Εκείνη δεν έχει την τύχη να τα έχει βολέψει τα πράγματα: "Πως ο πατέρας μου, κοτζάμ καθηγητής της Ανωτάτης Εμπορικής, και με δικό του σχολείο, δεν είχε λεφτά να αγοράσει τρόφιμα και πως τριγυρνούσε όλη τη μέρα μ' ένα άδειο δίχτυ; Ήταν ο μόνος από τους πατεράδες που δεν τα κατάφερνε". Κάτι παρόμοιο ίσως σκέφτονται και σήμερα τα παιδιά των οικογενειών που επλήγησαν περισσότερο από αυτή την κρίση. Η Ζωή επιβιώνει τελικά με τη βοήθεια φίλων που τα καταφέρνουν καλύτερα, καταδέχεται όμως μόνο να αλλάξει το καθημερινό της συσσίτιο με αυτό ενός σκύλου...
Την ίδια στιγμή που οι Γερμανοί παρελαύνουν επιδεικτικά στην Αθήνα, η οικογένεια της Ζωής λαμβάνει δώρο έναν τενεκέ λάδι που υπολογίζει με ποιον τρόπο θα τον κρατήσει μέχρι το τέλος του πολέμου, ενώ η Ζωή φέρνει στο σπίτι τον Αθηνόδωρο, το κουνέλι, που θα προσπαθήσει να τον κρατήσει στη ζωή παρά τις ελλείψεις που έχει υποστεί η οικογένεια. Η μοίρα του να καταλήξει στιφάδο είναι μάλλον προδιαγεγραμμένη μέσα σε μια τέτοια κατάσταση...Και άλλες τέτοιες πολλές περιπέτειες περνά η Ζωή, ενώ ταυτόχρονα η Ζωρζ Σαρή μαθαίνει στους μικρούς της αναγνώστες τα ιστορικά γεγονότα, την κατοχική ζωή, τις διαδηλώσεις και την αντίσταση που άσκησαν νέοι άνθρωποι ενάντια στο φασιστικό Ράιχ.
Και ερχόμαστε στην ειρωνεία της υπόθεσης. Η χώρα δοκιμάζεται και πάλι οικονομικά και πολιτικά. Το αδιέξοδο οδηγεί σε ένα άνευ προηγουμένου ξεπούλημα, κυρίως δε από τη χώρα που έπληξε το '40 σχεδόν όλον τον πλανήτη (αλλά έχει αποποιηθεί, υποτίθεται, το παρελθόν της). Οι μισθοί βυθίζονται καθημερινά, ενώ η τιμή των αγαθών και υπηρεσιών αυξάνονται δραματικά. Οι άνθρωποι που ψάχνουν τα σκουπίδια ή που καταφεύγουν στην επαιτεία είναι πλέον πολλοί. Και αντί αυτό να το λύσουμε με ριζική αλλαγή του πολιτικού και οικονομικού σχεδιασμού, ξεσπάμε σε μετανάστες (που τους χρησιμοποιήσαμε μια χαρούλα για 20 χρονάκια κάνοντας τα αφεντικά). Ο αγκυλωτός σταυρός είναι πλέον σύμβολο μίσους (καρφί δε μου καίγεται για την αρχαιοελληνική προέλευσή του), δέσποσε στην Ακρόπολη επιδεικνύοντας τον φασισμό, την καταπίεση και τον αυταρχισμό, και τώρα χρησιμοποιείται ως σύμβολο της διατήρησης της εθνικής κυριαρχίας! Μέσα σε αυτή τη χαοτική κατάσταση, κάποιοι επιτέλους πρέπει να διαβάσουν ιστορία, κι αν βαριούνται ας διαβάσουν την Κόκκινη Κλωστή Δεμένη (εύκολο παιδικό βιβλίο, όπως τους αρμόζει), κι αν βαριούνται και αυτό, ας μάθουν πως η χρήση βίας είναι απάνθρωπη, και πως ο κόσμος αυτός ποτέ δεν πήγε μπροστά πατώντας επί πτωμάτων.

Παρασκευή, 1 Ιουνίου 2012

Harry Potter (and all the books) by J.K.Rowling

Την ίδια στιγμή που "το καλό βιβλίο" και μόνον αυτό εκτιμάται από κουλτουριάρηδες βιβλιόφιλους, τούτη εδώ η σειρά έχει κερδίσει εκατομμύρια αναγνώστες σε όλον τον κόσμο - μικρούς κυρίως αναγνώστες, δε λέω - και συνεχίζει να κερδίζει, μετά και την ολοκλήρωση της σειράς από τη συγγραφέα, αλλά και μετά το τέλος του εμπορικού πανηγυριού που στήθηκε γύρω από τις ταινίες. Βεβαίως με αυτή μου τη θέση δεν συγκαταλέγω απαραίτητα τον Harry Potter στα κακά βιβλία, αντιθέτως μάλλον ειρωνική διάθεση έχω, γιατί προσωπικά θα ευχόμουν να ήμουν τουλάχιστον 12 ετών για να τα απολαύσω ακόμη περισσότερο. Ζηλεύω υπερβολικά τους μαθητές μου που μεγάλωσαν μαζί με τον ήρωα, που περίμεναν εναγωνίως το επόμενο βιβλίο (και την επόμενη ταινία, γιατί τις θεωρώ στο σύνολό τους αξιαγάπητες και η εικόνα που ενσάρκωσαν για κάθε βιβλίο ήταν πραγματικά μαγική), που χρησιμοποίησαν και χρησιμοποιούν τα περίφημα ξόρκια με αίσθηση χιούμορ ή πειρακτική διάθεση. Με τον Harry Potter νιώθω παιδί και αυτή είναι η μεγαλύτερη αλήθεια που μπορώ να πω για το καθένα από τα βιβλία.
Με το παζάρι της Oxfam που έχω παρουσιάσει σε προηγούμενη ανάρτηση και με τη συνδρομή των φίλων που βρίσκονται στο Λονδίνο, έχω την τύχη να διαβάζω τις κλασικές αγγλικές εκδόσεις και κατ' επέκτασιν όλα τα κείμενα από το πρωτότυπο. Εδώ νομίζω διαφαίνεται και η συγγραφική επιτυχία της Rowling, η οποία υιοθετεί τον τρόπο γραφής ως προς την έκφραση και το ύφος κλασικών συγγραφέων, ενώ ίδια όταν παρέλαβε το λογοτεχνικό βραβείο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, δήλωσε πως δεν είναι απαραίτητο να απλοποιήσει κανείς αυτό που θα έγραφε απευθυνόμενος σε ενήλικες, όταν απευθύνεται σε παιδιά: "Mr and Mrs Dursley, of number four, Privet Drive, were proud to say they were perfectly normal, thank you very much. They were the last people you 'd expect to be involved in anything strange or mysterious, because they just didn't hold with such nonsense", κάπως έτσι ξεκινά η συγγραφέας τη Φιλοσοφική Λίθο. Όμορφα βιβλία, όμορφες  ιδέες, μια ηθική δικαίου και θάρρους απερίγραπτη και η κατατρόπωση του φόβου, πράγματα που θα ήθελα να δείξω στα παιδιά μου...

ΥΓ. Ο τίτλος αγγλιστί, γιατί το αγαπώ κυρίως για την πρωτότυπη γλώσσα του.