Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Τετάρτη, 28 Νοεμβρίου 2012

Μικρές Τραγωδίες του Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν

Ο λόγος για τον οποίο πήρα ως δώρο αυτό το βιβλίο δεν ήταν τόσο ο γνωστός Ρώσος συγγραφέας του - ελπίζω δε αυτό να μην εκληφθεί ως υποτιμητικό προς εκείνον - όσο ο τίτλος της πρώτης μικρής τραγωδίας "Μότσαρτ και Σαλιέρι". Η ιστορία του απίθανου Αμαντέους, ή καλύτερα η ιστορία του πιθανού μίσους που αισθανόταν ο Σαλιέρι για τον Μότσαρτ έγινε σε εμένα γνωστή κατά την παιδική μου ηλικία από δύο πηγές: πρώτον, από τον τόμο "Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ" από τη σειρά "οι Μεγάλοι όλων των Eποχών" (από τις κλασικές πια εκδόσεις Mondadori)  που κοσμούσε τη βιβλιοθήκη των γονιών μου. Εκεί γινόταν μια απλή αναφορά για το ρόλο που πιθανώς έπαιξε ο Αντόνιο Σαλιέρι, μουσικός της αυλής του βασιλιά Ιωσήφ της Αυστρίας, στο τέλος του μεγάλου μουσουργού. Αν θυμάμαι καλά, παρατίθεται και πίνακας που αναπαριστά τον Σαλιέρι να κρατά σημειώσεις για λογαριασμό του Μότσαρτ και κατόπιν εντολής του για τη σύνθεση του τελευταίου έργου του, του Ρέκβιεμ. Η δεύτερη πηγή δεν είναι άλλη από την ταινία Amadeus (1984) του Μίλος Φόρμαν, που ασχολήθηκε αποκλειστικά με το θέμα και άγγιξε τόσο την παιδική μου ψυχή όσο τίποτε άλλο, όχι μόνο για τη μουσική εν γένει, αλλά και για τις θετικές και αρνητικές όψεις που μπορεί να λάβει η ανθρώπινη ψυχή, για τις επιρροές που δέχεται από τη θρησκεία, για την εσωτερική σύγκρουση που συναισθάνεται ο άνθρωπος όταν δεν είναι ευτυχισμένος με το "εγώ" του.
Ο Αλεξάντρ Πούσκιν παίρνει τη περίπλοκη ψυχοσύνθεση του προβληματικού Αντόνιο και την τοποθετεί απέναντι στον Μότσαρτ και φτιάχνει δραματική ποίηση. Το Μότσαρτ και Σαλιέρι είναι φαινομενικά μια μελέτη του φθόνου, περιγραφή ενός ανθρώπου που σπαράζεται από την αδυναμία να καταλάβει πως μπορεί "θεϊκό ταλέντο" και "ιδιοφυία αθάνατη" να στολίζουν έναν "αργόσχολο ακαμάτη", γράφει ο Λεωνίδας Καρατζάς στο εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου. Στην πραγματικότητα βέβαια δεν είναι τίποτε άλλο παρά ύμνος στην ανθρώπινη - καλλιτεχνική δημιουργία. Πολλοί μάλιστα θεωρούν πως ο συγγραφέας ταυτίζεται αναπόφευκτα με τον μεγάλο κλασικό. Όπως είναι αναμενόμενο, ωστόσο, όσοι το διαβάσουν θα δουν πολλές φορές τον Ιταλό μουσικό να παραδέχεται τη ζήλεια που του τρώει τα σωθικά, να αναθεματίζει Θεό και Ουρανούς που τον ανάγκασαν να ζει σε μια κατώτερη θέση από αυτή ενός προικισμένου με σαλεμένο νου. Κατά τα άλλα, η σχέση των δύο είναι μάλλον καθ' ολοκληρία φανταστική, όσο και το μίσος του ενός προς τον άλλο. Ακόμη και φανταστική όμως, δεν παύει να είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, γεμάτη έντονα συναισθήματα, μου θυμίζει πάντα κάτι από την Ισμήνη του Ρίτσου.

Η σύνθεση του Confutatis, από το Ρέκβιεμ στην ταινία του 1984:

Τετάρτη, 7 Νοεμβρίου 2012

Για όσους πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους

Είναι μάλλον παγκοσμίως σύνηθες ότι οι περίοδοι κρίσεων φέρουν στην επιφάνεια τον χειρότερο εαυτό του ανθρώπινου είδους. Την ίδια στιγμή που γράφω, χτυπιέται στο έδρανο της Βουλής ένας πρώην ακροδεξιός φασίστας (δεν ξέρω αν αυτό περνάει, μου κάνει και λίγο ανίατη ασθένεια), που τώρα ανήκει με δόξα και τιμή στην κεντροδεξιά και είναι φυσικά ένας από αυτούς που με τη ψήφο τους σύρουν όλο και πιο βαθιά τη χώρα σε τούτη στην καταστροφή. Και νομίζω ότι η παράλογη αυτή εικόνα περιγράφει σε όλο της το μεγαλείο την παράνοια στην οποία ζούμε εδώ και πολλά χρόνια, και που επιδεινώνει τελικά αυτή την κρίση. 

Και όταν λέω παράνοια, αν και δε ξέρω από που να ξεκινήσω, εννοώ τα εξής: Μέσα σε διάστημα δύο ετών έχουμε αλλάξει δυόμισι κυβερνήσεις (η μισή είναι του τεχνοκράτη που κανείς δεν ψήφισε), οι οποίες έκαναν μπαμ βρε άνθρωπε ότι δε θα σε στήριζαν στη δύσκολη στιγμή και παρά τις καταφανείς τους προθέσεις, εσύ τους ψήφισες! Και ας υποθέσουμε ότι γίνεσαι έρμαιο των ΜΜΕ και ότι τελικά η ευθύνη δεν είναι όλη δική σου, πως είναι δυνατόν να δίνεις πάντα προβάδισμα πωλήσεων στον Τύπο που κατεξοχήν καταστρατηγείται από τις δυόμισι κυβερνήσεις και από άλλους έχοντες και κατέχοντες;  Και έστω ότι κυβερνήσεις και ΜΜΕ διαθέτουν πονηριά και εξυπνάδα, στοιχεία που σε σένα μάλλον παρουσιάζουν έλλειψη, πόσο ατελέσφορη είναι η παιδεία που σου χάρισε αυτό το κράτος για να καταντήσεις ένα άβουλο ον, δίχως κριτική ικανότητα και σκέψη; 

Το αποτέλεσμα φυσικά είναι ένα: ο κόσμος αυτός, ο δικός μας μικρός κόσμος, έχει χωριστεί σε πολλά κομμάτια. Δημόσιοι και ιδιωτικοί, πλούσιοι και φτωχοί, εργαζόμενοι και άνεργοι, ξένοι και Έλληνες, υπάλληλοι της Βουλής και λοιποί δημόσιοι υπάλληλοι. Σε έχουν διαιρέσει καλέ μου άνθρωπε και βασιλεύουν, και όσο γράφω τούτες τις αράδες ακούω τα αδίστακτα "ναι" τους που κάνουν το μέλλον των παιδιών σου δυσοίωνο και ζοφερό. Γιατί λοιπόν δε δείχνεις αλληλεγγύη; Γιατί δε στρέφεσαι σε φιλολαϊκές πολιτικές; Μήπως την έχεις ψωνίσει και νομίζεις ότι ζεις σε κοινωνία που την ευνοεί ο καπιταλισμός; Μήπως έχεις την εσφαλμένη εντύπωση ότι θα "αγκαλιάσει" ποτέ το κεφάλαιο τον απλό πολίτη; Γελιέσαι, γιατί σου έδωσαν την εντύπωση ότι εσύ μπορείς να αντιπροσωπεύσεις το κεφάλαιο. Σου φούσκωσαν τα μυαλά με χρηματιστήρια και πιστωτικές κάρτες και τώρα ούτε και εσύ δε ξέρεις που χρωστάς. 

Θα σου συγχωρήσω την άνεση με την οποία οικειοποιήθηκες αυτόν τον ρόλο, γιατί κακά τα ψέματα όταν με την πρώτη ευκαιρία επιλέγει κανείς τη θέση ισχύος, έχει και μπόλικο εγωισμό και η ηθική του χωλαίνει. Τώρα λοιπόν που θίχτηκε και η τσέπη σου και ο εγωισμός σου, αντί να τρέχεις να κρύβεις τα λεφτά σου σε κάλτσες, βιβλία και ντουλάπες, με την ιδέα, ανθρωπάκο, ότι η δική σου επιβίωση είναι ανώτερη από του διπλανού σου, τώρα που επιστρατεύεις περισσότερο από ποτέ το γλείψιμο και την κολακεία για να κρατήσεις μια θεσούλα στο ουτοπικό σου πάνθεον, τώρα δε νομίζεις ότι ήρθε η ώρα να αποκτήσεις ιδεολογία; Δε νομίζεις ότι ήρθε η ώρα να αγωνιστείς; Όχι μόνο στο δρόμο, αλλά με όλο σου το είναι, με την ίδια σου τη ζωή καθημερινά. Κάνε κάτι επιτέλους με τις δικές σου τις δυνάμεις, το χρωστάς στον εαυτό σου και στα παιδιά σου.