Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Πέμπτη, 7 Φεβρουαρίου 2013

Η Ανταρσία των Αγγέλων του Ανατόλ Φρανς

Πρόκειται για ένα βιβλίο που με χιούμορ αντιστρέφει το παραδοσιακά καλό έναντι του παραδοσιακά κακού: ο Ανατόλ Φρανς γεννήθηκε στο Παρίσι στα 1844 και ζει μέχρι τα 1924. Απο νωρίς στράφηκε κατά των "κατεστημένων θεσμών", όπως αυτών της εκκλησίας επηρεασμένος κυρίως από τη Γαλλική Επανάσταση. Ως εκ τούτου το έργο του θεωρήθηκε ανήθικό και γι ' αυτό το όνομά του συμπεριλήφθηκε στη λίστα "απαγορευμένων βιβλίων" που εξέδωσε το Βατικανό στα 1922. Βεβαίως κάτι τέτοιο δεν προκαλεί καμία απολύτως εντύπωση, στον αναγνώστη της Ανταρσίας των Αγγέλων, όπου ο Θεός παρουσιάζεται ως ένα από τα πολλά πνεύματα που απέκτησαν δυναμική από την πίσω πόρτα, που δε δημιούργησε ούτε το ελάχιστο φυλλαράκι ενός δέντρου και που πλέον αντλεί τη δύναμή του από την προσήλωση των πιστών στο πρόσωπό του. Μάλιστα ο τρόπος με τον οποίο απέκτησε τελικά αυτή τη δύναμη είναι παντελώς ανήθικος: έστειλε τον γιο του να μαρτυρήσει ως εξιλαστήριο θύμα, "ο Ιαχβέ" όπως ο γράφει ο Φρανς "με την πονηριά του λες και ψάρεψε τις ψυχές με δίχτυα. Αλλά δεν κέρδισε τη δόξα που περίμενε. Ο γιος του ήταν εκείνος που δέχτηκε τη λατρεία των ανθρώπων κι έδωσε το όνομά του στην καινούρια θρησκεία. Ο ίδιος παρέμεινε απλώς αγνοημένος". 
Στον αντίποδα "το κακό"(που τελικά δεν είναι για τον Φρανς παρά ένας ύμνος στη ζωή) κάνει την εμφάνισή του πολύ πριν γεννηθεί ο Υιός του Θεού. Ενσαρκωμένος στο πρόσωπο του Διονύσου, ξεσηκώνει τον άνθρωπο με την αχαλίνωτη οινοποσία του και το κέφι του για ζωή, αλλά η γέννηση του Χριστιανισμού σηματοδοτεί τη δική του πτώση. Έτσι κάνει την εμφάνισή του ένας έκπτωτος άγγελος, ο Αρκάδιος, που στην αρχή δειλά παρουσιάζεται ως άυλο πνεύμα στη βιβλιοθήκη της οικογένειας Ντ' Εσπαρβιέ. Ο γέρος βιβλιοθηκάριος Σαριέτ - που ζει και αναπνέει μόνο για τα βιβλία του - βλέπει τα αγαπημένα του έργα να εξαφανίζονται, να αλλάζουν μυστηριωδώς θέσεις ή να πετούν. Ο Αρκάδιος είναι ο υπεύθυνος, που ρουφάει τη γνώση, και η γνώση αυτή είναι που του εμφυσά το μικρόβιο να αλλάξει την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων σε ουρανό και γη. Στη γη συναντά και άλλους έκπτωτους, τον Ιστάρ, τη Ζίτα, τον Νεκτάριο , με τους οποίους σχεδιάζει σαν άλλος αναρχικός την επανάσταση. Επιπλέον εμπλέκεται σε πλατωνικές και σαρκικές ερωτικές ιστορίες με τον άνθρωπο, του οποίου ήταν φύλακας άγγελος, και με την ερωμένη του. Υπό αυτή την έννοια οι σχέσεις που αναπτύσσει ο Αρκάδιος πάνω στη γη κινούνται σε δύο επίπεδα: στις σχέσεις που αναπτύσσει με άλλα πνεύματα και στις σχέσεις που αναπτύσσει με τους ανθρώπους. Κατ' επέκτασιν, και η ίδια η επανάσταση των αγγέλων έχει τελικά και πνευματική, και υλική υπόσταση. Γι' αυτό και τα μέσα που κλασικά χρησιμοποιούν οι επαναστάτες είναι οι βόμβες και τα όπλα, η δε ιδέα γύρω από την οποία εξυφαίνεται η επανάσταση από τον συγγραφέα είναι αυτή του αναρχισμού. Το έργο δε γίνεται απολύτως θειστικό - πνευματικό παρά μόνο στο τέλος του, όταν οι έκπτωτοι άγγελοι ανεβαίνουν στον ουρανό για να ζητήσουν τη βοήθεια του δικού τους αρχαγγέλου - του αιώνιου αντιπάλου του Θεού, του γνωστού συκοφάντη - για να εκθρονίσουν τον "Σουλτάνο των ουρανών". Θα αποφύγω εδώ να μιλήσω γι' αυτόν τον αξιοπερίεργο χαρακτήρα, διότι θα αναγκαστώ να προδώσω το τέλος του βιβλίου. Θα επισημάνω ωστόσο, ειδικά γι΄αυτόν, το πόσο διαφορετικός παρουσιάζεται από τη συνήθη εικόνα και αίσθηση που έχουμε, είτε είμαστε θεϊστές είτε όχι. Γενικότερα, το βιβλίο κινείται στα πλαίσια του συμβολισμού, χωρίς αυτό να σημαίνει πως "το απομακρύνω από το θρησκευτικό του θέμα", η πένα του Φρανς είναι ενδιαφέρουσα, το ύφος του ειρωνικό και πολύ σκωπτικό...ομολογώ δε πως πρόκειται για έναν πολύ διαβασμένο συγγραφέα (κυρίως ως προς τη Φιλοσοφία) τόσο, που επιβάλλεται και ένας διαβασμένος αναγνώστης, παρόλο που τα νοήματά του είναι απλά.

4 σχόλια:

  1. είναι ένα τέλειο βιβλίο!
    το αγάπησα με την πρώτη σελίδα και δεν μπόρεσα να το αφήσω απ τα χέρια μου πριν τελειώσει.
    τώρα που μου το θύμησες θα ήθελα να του ρίξω μια ματιά ξανά...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είναι πολύ καλό πράγματι. Ο Ανατόλ Φράνς (ή μήπως έπρεπε να υμνήσω και τη μετάφραση;) είναι ταχύτατος στο ρυθμό της αφήγησης. Ταυτόχρονα όμως λέει τόσα πολλά και αξιοσημείωτα που είναι αδύνατον να μη σταθείς σε φράσεις ή σελίδες. Οπότε δεν το αφήνεις για μέρες από τα χέρια σου, τουλάχιστον σ' εμένα αυτό συνέβη.

      Διαγραφή
  2. Κεφάλαια 18 ως 21 απλώς, ασύλληπτα, "θεϊκά"!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Κεφάλαια 18 ως 21 απλώς, ασύλληπτα, "θεϊκά"!

    ΑπάντησηΔιαγραφή