Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Σάββατο, 7 Δεκεμβρίου 2013

Το τέλος του Σουάν και τα τσακίσματα στις σελίδες μου

Συνηθίζω να τσακίζω τις σελίδες των βιβλίων που διαβάζω πάνω, όταν σταματώ σε κάποιο σημείο και θέλω να επιστρέψω σε αυτό, κάτω, όταν η σελίδα εμπεριέχει κάτι που μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Τα πάνω τσακίσματα ποτέ δεν τα κρατώ για ευνόητους λόγους, μόνο η γραμμή της τσάκισης προδίδει που έκανα τις στάσεις μου. Τα κάτω τσακίσματα δεν τα πειράζω ποτέ, για να βρίσκω πάντα τις σελίδες που αγάπησα. Ο τόμος του Σουάν τελειώνει με πολλά τσακίσματα στο κάτω μέρος του, κι αν δε με συγκρατούσε η σύνεση ότι το βιβλίο αυτό δε μου ανήκει, αλλά ότι ανήκει στον καλό μου που συνέλεξε τους τόμους με μεγάλη ευλάβεια, θα είχα κιόλας υπογραμμίσει πολλά πράγματα, θα είχα ζωγραφίσει, θα είχα γράψει σχόλια...
Το δεύτερο μέρος του τόμου τελειώνει με έναν έρωτα ασύμβατο. Ο Σουάν και η Οντέτ, πλάσματα τόσο διαφορετικά, δεν "συναντήθηκαν" ποτέ. Η περιγραφή και η αφήγηση γίνεται αποκλειστικά από την πλευρά του άνδρα, που είναι "ανώτερος" πνευματικά από τη μετρέσα του. Το παράδοξο είναι ότι εμπλέκεται σε ένα ταπεινό ερωτικό παιχνίδι που χαρακτηρίζεται από ακατάσχετη ζηλοτυπία, ο ίδιος όμως το αντιλαμβάνεται σε βάθος και πάνω σε αυτό ψυχογραφεί και φιλοσοφεί σε τέτοιο βαθμό που ο αναγνώστης ξεχνά το θέμα, το συναισθάνεται και το παραλληλίζει με άλλα δικά του θέματα που δεν είναι διόλου ταπεινά. Και εδώ νομίζω ότι αποδεικνύεται το μεγαλείο του συγγραφέα που προφανώς δε μπόρεσε να αντιμετωπίσει τη ζωή με απλότητα, όμως επιδόθηκε σε μία υπαρξιακή αναζήτηση μέσα από την απλότητα. Ο Σουάν ξαναβρίσκει τον εαυτό του μέσα από τις φιλοσοφικές του αναζητήσεις, μέσα από τη τέχνη και κυρίως τη μουσική, για να διαπιστώσει στο τέλος πως: άσκοπα ξόδεψε χρόνια της ζωής του, πως θέλησε να πεθάνει, πως είχε τον πιο μεγάλο του έρωτα για μια γυναίκα που δεν του άρεσε, που δεν ήταν ο τύπος του!
Ο Σουάν βέβαια δεν είναι ένας απλός δεσμός της παιδικής ηλικίας του συγγραφέα με το τρίτο μέρος που αφορά τον δικό του έρωτα με την κόρη του Σουάν, τη Ζιλμπέρτ. Ο αφηγητής επιστρέφει στο Κομπραί και ονειρεύεται άλλους τόπους - σκεφτόμουν πως το Πόντε Βέκκιο ήταν κιόλας σκεπασμένο από γιατσίντα και ανεμώνες και πως ο ανοιξιάτικος ήλιος χρωμάτιζε κιόλας τα νερά του Μεγάλου Καναλιού μ' ένα τόσο βαθύ γαλάζιο και με τόσα πολύτιμια σμαράγδια ώστε, καθώς έρχονταν και παφλάζανε μπροστά στους πίνακες του Τιτσιάνο, θα μπορούσαν να συναγωνιστούν τα πλούσια χρώματά τους (διάλεξα τη Φλωρεντία καθαρά για εγωιστικούς λόγους, έχω βρεθεί μπροστά στο Πόντε Βέκκιο, πάνω από τον Άρνο, και δε θα μπορούσε να την οραματιστεί καλύτερα). Η Ζιλμπέρτ έρχεται και αυτή σαν οπτασία σε έναν τόπο που δεν επιθυμούσε, δεν ονειρεύτηκε, στα Ηλύσια Πεδία. Θαρρείς από πλήξη ο συγγραφέας ερωτεύτηκε και εξιδανίκευσε το πλάσμα τούτο που το έπλασε όπως ήθελε στο μυαλό του και η μορφή της, η πραγματική της μορφή, δεν ήταν παρά το ολόγραμμα ενός φαντασιακού έρωτα. Όλοι αυτοί οι έρωτες βέβαια είναι μονομερείς και έτσι πρέπει να είναι. Η φαντασιακή μορφή του ενός δε θα μπορούσε ποτέ να επιδοθεί σε γνήσιες και επίγειες ερωτικές εκφράσεις. Αν το έκανε θα έχανε το μυστηριώδες που το χαρακτηρίζει. Έτσι και ο αφηγητής δέχεται την απογοήτευση στην προσπάθειά του να κατακτήσει τη Ζιλμπέρτ, πράγμα δρομολογημένο και αναμενόμενο.
Πολύ συχνά διαβάζω πως το Αναζητώντας... είναι το αριστούργημα που ο λογοτέχνης συνέθεσε με ένα πολύ απλό θέμα: τη ζωή. Θεωρώ πως η προσέγγιση αυτού του είδους είναι μάλλον πλατιασμένη, ίσως και λίγο πομπώδης. Ο συγγραφέας - και λαμβάνω το ρίσκο να εκφράσω την άποψή μου έχοντας ολοκληρώσει μόνο τον πρώτο τόμο -  ήθελε να μιλήσει για τον έρωτα σε όλες τις εκφάνσεις του. Το ίδιο το θέμα είναι τετριμμένο, χιλιοειπωμένο. Η προσέγγιση όμως είναι μοναδική. Τα τρία μέρη του τόμου, τοποθετημένα σε λογική χρονική αλληλουχία, διαρθρώνονται μέσα από τα πολλά πρόσωπα του έρωτα με πρωταγωνιστές ανθρώπους που στη μία ή την άλλη περίπτωση δένονται μεταξύ τους, οι ζωές τους συμπίπτουν λίγο ή πολύ. Υπάρχει λοιπόν η εξιδανίκευση του υιού απέναντι στη μητέρα, υπάρχει ο εμμονικός έρωτας που η λύτρωση φανερώνει τα τρωτά του, υπάρχει ο έρωτας χωρίς ανταπόκριση, υπάρχει ακόμη - σε δευτερεύοντα πρόσωπα - το σύμπλεγμα, η ομοφυλοφιλία, η ομοφοβία κτλ. Και πράγματι δε μου κάνει καμία εντύπωση η αποκάλυψη του ονόματος της κας Σουάν, γιατί η λύτρωση φέρνει και την αποδοχή. Άλλωστε ποτέ ο Σουάν - που μάλιστα αποτελεί και πρότυπο μίμησης για τον νεαρό αφηγητή - δεν αποποιήθηκε τα συναισθήματά του για την Οντέτ, απλώς είδε κατάματα την αλήθεια.
Δύσκολο εγχείρημα το Αναζητώντας...Δεν είναι κατάλληλο για περίοδο γεννητουριών. Δεν είναι κατάλληλο ίσως για οποιαδήποτε περίοδο, είναι όμως καταλληλότατο για οποιαδήποτε συναισθηματική κατάσταση. Είναι φήμες ότι χρειάζεται καθαρό μυαλό, χρειάζεται τη συγκινησιακή μνήμη του αναγνώστη για να ξετυλιχτεί. Πολύ, μα πολύ βοηθητικός ο "μπούσουλας - περίληψη" στο τέλος του βιβλίου. Τον ανακάλυψα στην αρχή του τρίτου μέρους, διότι δε συνηθίζω να κοιτάζω τις τελευταίες σελίδες παρά μόνον τυχόν σημειώσεις. Τέλος, απολαυστικές οι πολιτισμικές πληροφορίες που μπορεί κανείς να αντλήσει από το βιβλίο, για άλλα βιβλία, για μουσικές, για θέατρα. Θα αποστασιοποιηθώ λίγο από τον Προυστ (θαυμάζω αυτούς που τον διαβάζουν μεμιάς) και θα επιστρέψω εν καιρώ με τον δεύτερο τόμο...

*Η εικόνα δεν απεικονίζει τίποτε άλλο παρά χειρόγραφα του συγγραφέα

2 σχόλια:

  1. Η 'Αναζήτηση', όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του τόμου που διαβάζω (ναι με κεφαλαίο!), είναι χωρίς αμφιβολία το έβερεστ οποιουδήποτε ασχολείται με την λογοτεχνία.

    Θα διαφωνήσω ότι έχει να κάνει (μόνο) με τον έρωτα, μάλλον πιο πολύ μου κάνει σαν αυτό που λέει ο τίτλος, την προσπάθεια του συγγραφέα να αναβιώσει τις μνήμες του παρελθόντος (τον χαμένο χρόνο)
    Επίσης, για μένα τουλάχιστο χρειάζεται καθαρό μυαλό, διαφορετικά, όταν προσπαθώ να διαβάσω μία από τις απέραντες προτάσεις του μου κλείνουν τα μάτια:)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Για τη θεματολογία δε θα διαφωνήσω, είναι ίσως ο τρόπος που το αντιλαμβάνεται ο καθένας ή αυτό που "βλέπει" περισσότερο να είναι ζήτημα καθαρά προσωπικό. Για το καθαρό μυαλό, απλώς αισθάνθηκα ότι τελικά δεν ήταν τόσο δύσκολο όσο νόμιζα.

      Διαγραφή