Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Τρίτη, 12 Μαρτίου 2013

Τρελός από αγάπη (αδύνατη καρδιά) του Φ. Ντοστογιέφσκι

Δύο φίλοι και συνάδελφοι συγκατοικούν σε ένα μικρό δωμάτιο κάπου στη Ρωσία, ο Αρκάδης και ο Βάσια. Ο συγγραφέας φανερώνει εξ αρχής την πρόθεσή του να μην ασχοληθεί με τα συνήθη, να κάνει λόγο δηλαδή για την ηλικία, το αξίωμα, τη θέση ή ακόμη και των χαρακτήρα των προσώπων. Αρκείται να παρουσιάσει ένα κομμάτι της κοινής τους ζωής, μια ιστορία που θα την επηρεάσει στο μέγιστο βαθμό και θα είναι καταλυτική τελικά για το μέλλον τους. Ο Βάσια γυρίζει βράδυ, παραμονή Πρωτοχρονιάς στο μικρό τους δωμάτιο, για να ανακοινώσει στον φίλο του Αρκάδη ότι παντρεύεται την κοπέλα των ονείρων του, τη Λίζα. Εκείνη άτυχη στον έρωτα και στον προηγούμενο αρραβώνα της δέχεται να αποκαταστήσει την τιμή της στην αγκαλιά του Βάσια. Ο Αρκάδης χαίρεται για τον φίλο του, σπεύδει ωστόσο να τονίσει πόσο δύσκολο θα είναι να καλύψει ο Βάσια τις ανάγκες της νέας του οικογένειας. Παράλληλα, αποκαλύπτεται η εργασιακή πίεση - η αντιγραφή ενός μεγάλου εγγράφου - στην οποία υποβάλλεται ο Βάσια από τον προιστάμενό του, Ζούλιαν Μαστάκοβιτς. Η αντιγραφή πρέπει να παραδοθεί μόλις σε δύο μέρες, την ίδια στιγμή που  ο Βάσια παίρνει τη σημαντική απόφαση να ενώσει τη ζωή του με μια γυναίκα. Πίεση και ευτυχία θα συνταυτιστούν στο χρονικό μιας ψυχικής πτώσης, κατάσταση η οπόια δεν χαρίζει ιδιαίτερη λύτρωση στον αναγνώστη.
Τρία αξιοσημείωτα πραγματάκια για τούτο το αφήγημα που αγγίζει μόλις τις 76 σελίδες: 1. Η σχέση των δύο φίλων είναι άρρηκτη, πολύ δυνατή, είναι φανερό δηλαδή ότι τους δένει ισχυρός δεσμός αγάπης, ο οποίος μάλιστα εκφράζεται με αλτρουϊσμό από τον Αρκάδη στον Βάσια. Σκεφτείτε λοιπόν πόσο παράλογο φαίνεται να ξεκινά η ψυχική πτώση του δεύτερου από τα λεγόμενα του πρώτου. 2. Όταν τελικά και ο Αρκάδης ξεπερνά το οικονομικό άγχος που προκύπτει από την απόφαση του φίλου του και αφού έρχεται σε επαφή με εκείνη και την οικογένειά της, παρουσιάζεται μεστός ενθουσιασμού για τη νέα ζωή που ανοίγεται μπροστά στον ίδιο (ομολογώ ότι εδώ σοκαρίστικα)! Αμέσως προτείνει την συγκατοίκηση και των τριών τους και υπόσχεται την αγάπη που θα δείξει και στους δύο εξίσου. Εντωμεταξύ, η ψυχική πτώση έχει ξεκινήσει, αλλά δεν έχει κάνει ακόμη ιδιαίτερα αισθητά τα σημάδια της: ο Βάσια αποκαλύπτει σιγά σιγά πως δεν έχει δουλέψει καθόλου την αντιγραφή που πρέπει να παραδώσει εντός ολίγων ημερών. 3. Κακά τα ψέματα, αν εξαιρέσουμε το στόρυ της αγάπης και τους χαρακτήρες που τελικά εξυφαίνονται από το τριήμερο αυτό, το άγχος και η πίεση εστιάζονται σε ένα αναθεματισμένο deadline. Ο Ντοστογιέφσκι πετυχαίνει πράγματι να δημιουργήσει την ατμόσφαιρα πίεσης γύρω από ένα θέμα σχετικά τετριμμένο, το εργασιακό. Και φυσικά ο αναγνώστης δε φαντάζεται ότι μπορεί η πίεση αυτή να μεταμορφώσει τόσο πολύ έναν άνθρωπο, όπως π.χ. τον Βάσια που πλέον δεν κοιμάται, δε ζει, χάνει τον εαυτό του. 
Πρόκειται τελικά για μία ιστορία που δεν διαθέτει αυτό που λέμε βασικό πυρήνα με την κλασική έννοια του όρου. Εν ολίγοις, δεν κατάλαβα που ακριβώς ήθελε να εστιάσει την προσοχή μου ο συγγραφέας. Αντιθέτως, "διασκορπίστηκα" στη μία ή την άλλη αράδα, στη μία ή την άλλη σκέψη, ασχολήθηκα όμως κατόπιν με τις ερμηνείες που θα μπορούσα να δώσω στο χρονικό της πτώσης μιάς "αδύνατης καρδιάς", όπως προδίδει ο πραγματικός τίτλος του βιβλίου.

Τετάρτη, 6 Μαρτίου 2013

Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο (1) του Μαρσέλ Προυστ

Έχοντας τελειώσει αυτό που θα λέγαμε "ένα ελαφρύ ανάγνωσμα" (βλ. Στόουκερ) και διανύοντας πια τον τελευταίο μήνα της εγκυμοσύνης μου, αποφασίζω να ανοίξω το πράσινο βιβλιαράκι της Βιρτζίνια Γουλφ με τη διαβόητη κα Νταλογουέι. Μάταια. Δεν ξέρω αν φταίνε οι ορμόνες ή η διάθεσή μου ή τελοσπάντων η πικρή ενδόμυχη παραδοχή μου ότι "δεν μου αρέσει αυτό το βιβλίο", το πετάω στην άκρη χολωμένη από το συνονθύλευμα σκέψεων που αράδιασε η αγαπητή κατά τα άλλα συγγραφέας (κυρίως δε αυτό που με εκνεύρισε ήταν η απίστευτη - μόνο έτσι μπορώ να τη χαρακτηρίσω - δόμηση του λόγου της, που εντέχνως μόνο θα μπορούσα να την αισθανθώ, αλλά στην παρούσα φάση αδυνατούσα να εντοπίσω και το "εντέχνως" και το συναίσθημα μέσα μου)...και πιάνω στα χέρια μου τον Προυστ. 
Στην αρχή βεβαίως ρίχτηκα σε έναν εσωτερικό γέλωτα απέναντι στον εαυτό μου με την ιδέα πως η αντιμετώπιση απέναντι στην κα Νταλογουέι δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερη από αυτή που θα είχα πιθανότατα απέναντι στον Προυστ! Πολλοί τόμοι, γραμματοσειρά 8, τεράστιες παράγραφοι ήταν μερικές από τις παραμέτρους που θα μπορούσαν να απωθήσουν την απαιτητική μου διάθεση - και ίσως έτσι να ήταν στην αρχή. Καθώς όμως οι σελίδες προχωρούσαν άρχισα να έχω την αίσθηση ότι διαβάζω, ή καλύτερα "ζω" ένα μυθιστόρημα (ένα βιβλίο με την γενικότερη έννοια του όρου) που με μετέφερε σε άλλη διάσταση τόσο του μυαλού μου όσο και της εικόνας που είχα για τον κόσμο. 
Και επειδή ακόμη δεν το έχω τελειώσει - στην πραγματικότητα βρίσκομαι στα μισά του πρώτου τόμου - ομολογώ ότι ως αναγνώστης νιώθω ότι ο Προυστ τοποθετεί τον κεντρικό του ήρωα απέναντί μου να περιγράφει και να αφηγείται παράλληλα μία ζωή με πολλούς πρωταγωνιστές, σαν να εξιστορεί ταυτόχρονα και τις δικές τους οπτικές γωνίες, σαν να μην χάνω τίποτε από το παραμικρό στοιχείο που κάνει το πέρασμά του από το βιβλίο. Μεστή λογοτεχνική εμπειρία είναι αυτή που ζω, μπορεί να είναι και τέχνη για την τέχνη, ένας στανικός αυτοσκοπός που αντί να με κουράσει μου ανοίγει τα φτερά: γιατί ενώ ο συγγραφέας στηρίζεται στο "εγώ" του για να μπορέσει να μου διηγηθεί την πορεία του στη ζωή μέσω των αναμνήσεων, τόσο και εγώ θυμούμαι...Σημείο ορόσημο (για την ώρα) είναι η λατρεία και η ταυτόχρονη απουσία της μητέρας που μου κάνει ιδιαίτερη εντύπωση, μια καταλυτική ανάμνηση του συγγραφέα που με φέρνει αντιμέτωπη με το παρελθόν μου και με το μέλλον της κόρης μου που έρχεται. Με πόση άνεση λοιπόν μπορεί τούτος ο Προυστ να μου φέρει έναν πνιγμένο λυγμό στο λαιμό μου, με πόση άνεση μπορεί να με οδηγήσει κάπου αλλού μέσα σε λίγες αράδες στο πυκνογραμμένο τούτο βιβλίο; Η συνέχεια επί της οθόνης...