Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Παρασκευή, 1 Αυγούστου 2014

Φαρενάιτ 451 του Ρέι Μπράντμπερι

1η Αυγούστου σήμερα (καλό μήνα σε όλους) και μετά από απουσία πολλών μηνών, η κατάρα της προηγούμενης ανάρτησης σπάει και η επάνοδος γίνεται με τον Ρέι Μπράντμπερι και το κλασικό Φαρενάιτ 451. Πρόκειται για μία ιστορία με θέμα τη λογοκρισία. Τοποθετημένο σε έναν φανταστικό χωροχρόνο, περιγράφει την έξαλλη μανία μιας αυταρχικής κυβέρνησης εναντίον των βιβλίων. Η επικινδυνότητα των βιβλίων έγκειται στο γεγονός ότι αυτά φωτίζουν τον άνθρωπο, αναπτύσσουν την κριτική σκέψη, παρουσιάζουν έναν κόσμο - ναι μεν ψεύτικο στην ουσία του - αλλά με πολλές βεβαιότητες. Οι βεβαιότητες αυτές δείχνουν τον δρόμο της λύσης σε προβλήματα και κυρίως στο πρόβλημα της εκμετάλλευσης από άνθρωπο σε άνθρωπο. 
Ο Γκάυ Μόνταγκ είναι πυρονόμος. Και όπως σε κάθε άλλη παράλογη εποχή και συγκυρία, έτσι και εδώ αντί να σβήνει φωτιές, τις ανάβει, και μάλιστα με περίσσεια χαρά. Είναι το εκτελεστικό όργανο των ιθυνόντων έναντι των βιβλίων. Όποιος έχει στην κατοχή του βιβλίο ή  βιβλιοθήκη μπαίνει αυτομάτως στο στόχαστρο. Ο Μόνταγκ μαζί με άλλους πυρονόμους σπεύδει και πυρπολεί οτιδήποτε θυμίζει χαρτί και βιβλιοδεσία, πολλές φορές και τους ανθρώπους που αρνούνται πεισματικά να αποχωριστούν το πνευματικό τους βιος.
Η γνωριμία του με την Κλαρίς και ο θάνατος μιας γυναίκας που κάηκε μαζί με τα βιβλία της τον οδηγούν σε ολοκληρωτική μεταστροφή. Η Κλαρίς είναι ένα νέο κορίτσι που δε φοβάται να αντιμετωπίσει τον πυρονόμο ως άνθρωπο. Τον ρωτά πεισματικά αν είναι ευτυχισμένος. Εκείνος αναλογίζεται τη ζωή του, τη δουλειά του, τη γυναίκα του, μια υπνωτισμένη από χάπια νυκοκοιρά που ζει μέσα από την τηλεόραση. Δεν αργεί να έρθει η πρώτη ατασθαλία. Ο Μόνταγκ παίρνει κρυφά ένα βιβλίο στο σπίτι του μετά από μία αποστολή πυρπόλησης βιβλίων. Παίρνει και δεύτερο, και τρίτο. Ξαφνικά έχει κάμποσα στη κατοχή του. Τα διαβάζει, τα ρουφάει, τα σώζει. Ναι, η αποστολή του τώρα είναι να τα σώσει. Το ζήτημα αποκτά τεράστιες διαστάσεις μέσα του όταν ρισκάρει τα πάντα για να ζητήσει τη βοήθεια του Φαμπέρ, ενός παλιού καθηγητή λογοτεχνίας που σαν πεφωτισμένος και μεγαλύτερος του διδάσκει τη σημασία των βιβλίων και πως πρέπει να τα διαβάζει. 
Η λύτρωση δεν έρχεται στο σύνολό της. Ίσως μονομερώς. Ίσως αυτό εξαρτάται από τον αναγνώστη. Το σκηνικό πάντως δεν αλλάζει. Ο Μόνταγκ όμως "ξεφεύγει" από τη ζωή του, βρίσκει καταφύγιο σε μια περιοχή που κατοικούν άνθρωποι  - βιβλία, άνθρωποι δηλαδή που έχουν απομνημονεύσει βιβλία για να μπορεσουν να τα σώσουν.
Εν κατακλείδι, θετικό είναι το θέμα από μόνο του. Αφυπνίζει ακόμη και σήμερα  - έχει αφυπνίσει γενιές και γενιές. Η λογοκρισία είναι το όπλο της αδικίας και εκφράζεται με πολλούς τρόπους πέραν της φωτιάς. Οφείλουμε να περισώσουμε τα βιβλία μας, τα τραγούδια μας, τα ποιήματά μας, την κάθε μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης που μας ελευθερώνει και δε μας καθιστά ευτελείς.  Θετικός είναι ακόμη ο τρόπος που ο ήρωας διαγράφεται από τα κατάβαθα της ψυχής του μέχρι τη μεταστροφή του (αν και βρήκα τα σύμβολα σχεδόν παιδικά, τα ορόσημα της μεταστροφής τοποθετήθηκαν από τον συγγραφέα σε κατάλληλα σημεία, πράγμα που δείχνει σκηνοθετική ευφυϊα). Αρνητική βρίσκω τη ρωμαλέα και ποιητική πρόζα (όπως διαβάζω στο οπισθόφυλλο της έκδοσης από την ΑΓΡΑ), εξαιρετικά πομπώδης σε πολλά σημεία ο Μπράντμπερι, μου θύμισε συχνά νεαρό 16 ετών, άρα μάλλον ακατέργαστη η ποιητική πρόζα που ταιριάζει περισσότερο στο κινηματογραφικό του βιογραφικό. Αρνητικό βρίσκω ακόμη το γεγονός της απόδοσης των ευθυνών (κάπου στη μέση του βιβλίου) για το κάψιμο των βιβλίων στις κοινωνικές ομάδες που έχουν την πρωτοκαθεδρία στα ΜΜΕ. Σε ένα κράτος με πάσχουσα δικαιοσύνη θα μπορούσε να συμβεί αυτό. Φαντάζομαι εν ολίγοις πως η κατάσταση αυτή θα οφειλόταν στην ανοχή μιας αυταρχικής διακυβέρνησης, της οποίας τα εκτελεστικά όργανα στο κάτω κάτω σε αυτή λογοδοτούν (γι' αυτό εμμένω στην αρχική μου περιγραφή περί της έξαλλης μανίας μιας αυταρχικής κυβέρνησης). Αδιάφορο μου είναι γιατί ο Μπράντμπερι εξαφάνισε κακήν κακώς τη μούσα του Μόνταγκ την Κλαρίς, ο Τρυφό ωστόσο την περιέσωσε στην ομώνυμη ταινία του. Θεωρώ ότι ο ρόλος της είναι αφορμιστικός και καλώς "πάει και πέρασε".

Αξιόλογες παρουσιάσεις του βιβλίου (μία εκ των οποίων του αγαπητού Πατριάρχη Φώτιου) εδώ και εδώ.





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου