Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Φόρτωση...

Κυριακή, 30 Οκτωβρίου 2011

Το βιβλίο ή την ταινία;

Νομίζω ότι όλοι έχουν σκοντάψει στο ερώτημα με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Νομίζω όμως ότι για το συγκεκριμένο βιβλίο δεν θα πω το προφανές. Και η ταινία καμιά φορά μπορεί, αν όχι να υπερβεί το βιβλίο, να σώσει τον πολύτιμο χρόνο του δόλιου αναγνώστη από ένα εύπεπτο ανάγνωσμα μεγάλου μεγέθους, από μία best seller υποκουλτούρα. Τουλάχιστον έτσι αισθάνομαι κάθε φορά που μεταφέρεται στη μεγάλη οθόνη ο Dan Brown..Όταν τελικά υποκύπτει κανείς στην ταινία, γιατί πράγματι είναι περιέργο τι στο καλό βρίσκουν όλοι στο τάδε ή το δείνα βιβλίο, καταλαβαίνεις και γιατί είναι best seller και γιατί αρέσει. Γιατί ο κόσμος θέλει, επιθυμεί βαθύτατα την πλεκτάνη, το μυστήριο, την παγκόσμια σκευωρία που πιθανότατα αισθάνεται ότι θα τον ξυπνήσει από το λήθαργο στον οποίο έχει υποκύψει εδώ και χιλιάδες χρόνια...Πολύ βέβαια αμφιβάλλω αν έχει καταλάβει σε τι είδους λήθαργο έχει υποκύψει και αν όντως o Dan Brown είναι το άτομο που θα τον ξυπνήσει. Βεβαίως δεν δικαιούμαι να μιλώ, έχω δει μόνο την ταινία και έχω ξεφυλλίσει ελάχιστα το βιβλίο. Τα λίγα που πρόλαβα να δω μου θύμισαν Λιακόπουλο και άρλεκιν (μόνο που δεν έχει έρωτες). Δεν έχω βεβαίως κάτι εναντίον των άρλεκιν (όσο κρατούν συντροφιά σε ανικανοποίητες γυναίκες που βρίσκουν δύσκολη τη Σαρλότ ή την Έμιλυ Μπροντε -  γιατί είναι δύσκολες, όπως και να το κάνουμε, και η ανάγκη είναι επιτακτική για ψυχική ολοκλήρωση, που καιρός για γραμματική και συντακτικό;), έχω όμως πολλά εναντίον της λιακοπουλικής προσέγγισης των πραγμάτων. Το κακό βέβαια είναι ότι αυτού του είδους η προσέγγιση βρίσκει πρόσφορο έδαφος στο συγκεκριμένο κοινό. Οπότε: αφήστε! έχω πρόβλημα και με τα άρλεκιν.
Όπως και να 'χει, ο λήθαργος δεν έχει άλλοθι και σίγουρα δε θα φταίει η πιθανότητα ο Χριστός να τεκνοποίησε με τη Μαγδαληνή για να προκαλέσει τελικά αυτόν τον λήθαργο. Με λίγα λόγια είτε έχει είτε δεν έχει απογόνους, ο λήθαργος ξεκίνησε όταν ο κόσμος λησμόνησε αυτά που διακήρυξε, καμία σημασία δε θα έπρεπε να είχε για τον πραγματικό πιστό. Φυσικά δε θεωρώ τον εαυτό μου πιστό χριστιανό, απλά δε με απασχολεί το σενάριο. Διόλου. Μπορώ να πω μάλιστα πως, όπως αγγίχτηκε η ανθρώπινη φύση του Χριστού από τον Καζαντζάκη, δεν αποτυπώθηκε ποτέ με την ίδια τόλμη από κανέναν άλλο συγγραφέα, είναι και πραγματική λογοτεχνία και καθόλου υποκουλτούρα δεν είναι και γι' αυτό φόβισε πολύ το ιερατείο.
Και ο λόγος γίνεται φυσικά για το πασίγνωστο:
Το βιβλίο;
 ή
Την ταινία;
Κατά τα άλλα βεβαίως, όποτε έχουμε να κάνουμε με πραγματική λογοτεχνία, το βιβλίο είναι αξεπέραστο, διότι η σύλληψη του αναγνώστη του δίνει σάρκα και οστά και όχι ο οιοσδήποτε σκηνοθέτης. Ενιοτε εκτιμητέα η προσπάθειά του, ενίοτε μπορεί να συμπίπτει και με τη δίκη του σύλληψη. Δεν είναι κρίμα λοιπόν να παρακολουθήσει πρώτα την ταινία;

Τετάρτη, 26 Οκτωβρίου 2011

Διαβάζοντας αυτόν τον καιρό...(2)

...Έφτασα αισίως στο κεφάλαιο VII και τώρα δεν έχω να πω τίποτα για την τεχνική του συγγραφέα, έχω να πω αντιθέτως για το ίδιο το στόρυ: πόσο εγωϊστικός μπορεί να είναι ο έρωτας των δύο πρωταγωνιστών; γιατί τέτοια μανία για ολοκλήρωση; Και εμείς που ζήσαμε και πλατωνικούς έρωτες στη ζωή μας τι πάθαμε; Και τι είδους έρωτας είναι αυτός που σου επιτρέπει να ψεύδεσαι, να μισείς, ακόμα και να σχεδιάσεις (με δόλο και όχι εν βρασμώ) τη δολοφονία των φίλων σου (σε αυτό το τελευταίο κάνει και παρέμβαση ο ίδιος ο συγγραφέας προσπαθώντας να αιτιολογήσει την αναίτια πράξη!); Άλλωστε δεν είναι καν αληθινός έρωτας, είναι το πλασματικό απότοκο ενός μεσαιωνικού ματζουνιού, που μπήκε τυχαία στα στομάχια τους! Έχω εκνευριστεί! Και όταν εκνευρίζομαι με τους πρωταγωνιστές δεν αρκούμαι στους δευτεραγωνιστές για να πιαστώ από κάπου και να συνεχίσω. Έτσι είχα αισθανθεί και με τη Δάφνη ή  Ελένη ή  αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα, σταμάτησα το βιβλίο στα 15 και το ξανάρχισα στα 17(αυτή είναι άλλη ανάρτηση όμως).
Τριστάνος και Ιζόλδη

Και δεν ξέρω αν έπεται συνέχεια...

Δευτέρα, 24 Οκτωβρίου 2011

Διαβάζοντας αυτόν τον καιρό...

Και ξεκίνησε για μένα ένας κόσμος - παραμύθι. Ξετυλίγοντας το μυστήριο ενός έρωτα που γεννήθηκε από ένα μαγικό φίλτρο, γνώρισα την τύχη και το ριζικό, τα μαγικά φίλτρα που ενσταλάζουν τις νεανικές ψυχές με περίσσειες ελπίδες, τις μονομαχίες με τον μυθικό και τερατώδη Μόρχολτ, την τραγική εξέλιξη που διαφαίνεται ήδη από το κεφάλαιο III και τις μάχες των λαών να κερδίσουν αυτοδιάθεση και να σταματήσουν τα μίση. Μα πιο πολύ με συγκίνησε τούτη εδώ η φράση: "Γιε μου, από καιρό πεθύμησα να σε δώ..αντικρίζω το πιο όμορφο δημιούργημα που 'φερε ποτέ γυναίκα στον κόσμο. Γεννάω λυπημένη και έτσι σου κάνω την πρώτη γιορτή. Εξαιτίας σου είμαι λυπημένη μέχρι θανάτου. Και επειδή ήρθες στη γη απ' τη λύπη, θα ονομαστείς Τριστάνος".

Και όλα αυτά βέβαια στο περίφημο "Τριστάνος και Ιζόλδη", όπως το φαντάστηκε ή το απέδωσε ο Ζοζέφ Μπεντιέ, γάλλος συγγραφέας και μελετητής του γαλλικού μεσαίωνα που έζησε τον προπερασμένο και τον περασμένο αιώνα, τόλμησε όμως να γράψει έναν θρύλο που γνωρίζει χρόνια ζωής μέχρι τη γέννησή του. Μέχρι το κεφάλαιο III λοιπόν φαίνεται πως σέβεται απολύτως τις τεχνικές της μυθικής ιστορίας, θαρρείς πολλές φορές πως "πάσχει" από έντονη προφορικότητα, ωστόσο το μεγαλείο του γραπτού λόγου σε προκαλεί να φαντασιώνεσαι τις εικόνες που εσύ επιλέγεις ελεύθερα στο χωροχρόνο του. Νομίζω πάντως πως πρέπει να συνοδευτεί και από το ομώνυμο λιμπρέτο του Βάγκνερ, για να μεστώσει η φαντασίωση..

Και έπεται συνέχεια.....

Τα δανεικά βιβλία...(ή "Το Σπίτι του Ύπνου - Τζόναθαν Κόου)

...είναι τα καλύτερα, γιατί θέλεις πολύ να τα έχεις, αλλά για κάποιο περιέργο λόγο έχεις αμελήσει. Έχεις αφήσει τον φίλο, τον αδερφό, τον γνωστό να προνοήσει και κάνεις (!) οικονομία. Είναι και τα χειρότερα, γιατί αν σε αγγίξει κάποιο πάρα πολύ, ξεχνάς ότι θα έρθει εκείνη η στιγμή που πρέπει να το δώσεις πίσω. Ακόμη και αν πας να το αγοράσεις κατόπιν εορτής, θα ξέρεις πως δεν είναι αυτό που διάβασες, αυτό που τσαλάκωσες λίγο στη σελίδα 136, 155, 207...Κάπως έτσι θυμήθηκα "Το Σπίτι του Ύπνου" του Τζόναθαν Κόου, δανεισμένο από κοντινό συγγενή, στον οποίο το έκανα δώρο! Ο Τζόναθαν Κόου είναι οπωσδήποτε ο κατεξοχήν κινηματογραφικός συγγραφέας, τα κείμενα του είναι πολύπλοκα, αποτελούν μάλιστα σχεδόν πάντα την επανένωση ενός κατακερματισμένου σεναρίου με χαρακτηριστικό τέλος την έκπληξη. Περίπου με τον ίδιο τρόπο διαρθρώνεται και "Το Σπίτι του Ύπνου" αγγίζοντας το κοινωνικό γίγνεσθαι και τις αλλαγές που υπέστη η Αγγλία κατά τη δεκαετία του 80. Αυτό που πραγματικά είναι ευρηματικό είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Κόου χρησιμοποίησε τον ύπνο για τη διάρθρωση του κειμένου του, αλλά και το κατά πόσον κατέστησε τη χρήση του αλληγορική. Η ναρκοληψία ή η αϋπνία είναι οι αντίθετες καταστάσεις που λογικά συνιστούν αυτό που λέμε παθολογική συμπεριφορά, όμως εδώ χρησιμοποιούνται ως προβολή μίας μετάβασης από τη μία στην άλλη κατάσταση, από το υπαρκτό στο υπαρκτό μέσω της ονειρικής οδού. Θα ήταν βεβαίως ανόητο να αποκαλυφθεί η έκπληξη για αυτόν που δεν έχει διαβάσει το βιβλίο, ωστόσο δε νομίζω ότι είναι αυτό που έχει τελικά τη μεγίστη σημασία. Ο Κόου είναι ο συγγραφέας πάντως που μπορεί κάποιος να διαβάσει παντού και συνεχώς, καθώς συναισθάνεται την επικείμενη αυτή έκπληξη να πλησιάζει. Μπορείς λοιπόν από τη στιγμή που θα ξεκινήσεις το βιβλίο του να μην το αφήνεις ούτε στιγμή, να το παίρνεις μαζί σου στη δουλειά, στο μεσημεριανό, στην τουαλέτα. Και όταν με το καλό το τελειώσεις, θα έχεις μία λαχτάρα ικανοποιημένη και αν σκεφτείς κάτι αρνητικό, θα είναι ίσως το γεγονός ότι αυτό το βιβλίο μπορεί να γίνει σενάριο στο Χόλυγουντ και να εξευτελιστεί αυτοστιγμή. Ωστόσο, εφόσον το δανείστηκες, αφού το επιστρέψεις, θα πας να το αγοράσεις και θα καταριέσαι την ώρα και τη στιγμή που το νέο σου απόκτημα δεν θα είναι αυτό που διάβασες.

Κυριακή, 23 Οκτωβρίου 2011

Τα βιβλία που βαριέμαι να διαβάσω, αλλά θέλω να διαβάσω...

Και πόσες φορές ξεκίνησα το "Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο" του Προυστ και δεν μπόρεσα..και το άλλο του Τόμας Μαν, τον περιβόητο "Δρ. Φάουστους"! Συνήθως διαβάζω τη νύχτα. Μάλλον πως δεν βοηθάει αυτό. Αλλά είναι απελπιστικό. Ο Προυστ φτάνει μέχρι τη 10η σελίδα μόλις! Εκεί που ο ήρωας κάνει λόγο για το τι αισθάνεται ή σκέφτεται όταν είναι μεταξύ ύπνου και ξύπνιου (και αναρωτιέμαι πόσες σελίδες μπορεί να αφιερώσει κάποιος σε αυτό;). Ο Δρ. Φάουστους έχει φτάσει μέχρι τη μέση! Αλλά παρόλο που έχω λίγες γνώσεις μουσικής χάθηκα κάπου μεταξύ δεσπόζουσας και υποδεσπόζουσας σε όποια μουσική κλίμακα..δε θυμάμαι πια. Το χειρότερο φυσικά είναι πως αφήνω να περνά αρκετός καιρός, λησμονώ πολλά και αναγκάζομαι να ξεκινώ από την αρχή...και η απελπισία μεγαλώνει! Με παρηγορεί το γεγονός ότι διάβασα (κατάφερα να διαβάσω) την "Πανουκλα" του Αλμπέρ Καμύ. Ή πρέπει να αποδεχτώ ότι δεν μπορώ ή ότι πρέπει να γίνω πολυπράγμων για να μπορώ ή πρέπει κάποιος να μου δώσει μία λύση που δεν έχει σκεφτεί ακόμη το "ανώριμο" μυαλό μου.

Υπερηφάνεια και Προκατάληψη - Τζέιν Ώστεν

Πρωτοδημοσιευμένο στα 1813, το "Υπερηφάνεια και Προκατάληψη" έμελλε να δημιουργήσει τον γυναικείο ύμνο περί έρωτος. Γραμμένο με εξαιρετική απλότητα - με τέτοιο τρόπο που να γίνεται απόλυτα κατανοητό στη μέση γυναίκα - διαθέτει ωστόσο μιαν απίστευτη δυναμική στις περιγραφές όχι τόσο του υπαρκτού χώρου όσο του έσω θηλυκού κόσμου. Εδώ νομίζω ότι έγκειται και η τεράστια επιτυχία του, που κατέστησε δυνατή την επανέκδοση του σε πολλές γλώσσες, αλλά και τη μεταφορά του στον κινηματογράφο και την τηλεόραση (διότι και οι γυναίκες είναι περισσότερες από τους άντρες σε τούτον τον κόσμο, και δεν παύουν - πράγμα περίεργο - να ονειρεύονται την τέλεια αποκατάσταση εξανεμίζοντας κάθε προσπάθεια μιας ταπεινής σουφραζέτας να χειραφετηθεί). Από την παρένθεση ορμώμενη λοιπόν συνεχίζω γράφοντας πως η τέλεια αποκατάσταση είναι και το θέμα του βιβλίου που συνεπάγεται προφανώς τον τέλειο άνδρα: τον γοητευτικότατο, αν και όχι πανέμορφο, αλλά το αρρενωπό, αγέρωχο πρότυπο που, όταν λυγίζει, είναι μόνο για τα μάτια της αγαπημένης του.
Τον άνδρα που κουβαλά χρόνια μία τεράστια κληρονομιά, της υψηλής καταγωγής και της αμύθητης περιουσίας (10,000 λίρες τον χρόνο παρακαλώ), ταυτόχρονα όμως τη σέβεται, είναι δίκαιος και σίγουρα δεν έχει το προφίλ του καπιταλιστή - δυνάστη που επιθυμεί όλο και περισσότερα εις βάρος του μικρού εργάτη ή του αγρότη. Το αντίθετο θα καθιστούσε μάλλον αδύνατη την πιθανότητα να ερωτευτεί ο κος Φιτζγουίλιαμ Ντάρσυ την κακό - μοιρη Ελίζαμπεθ Μπένετ! Το ζήτημα της καταγωγής και της κοινωνικής θέσης εν γένει είναι που δημιουργεί ουσιαστικά και την πλοκή του βιβλίου, καθώς ο αναγνώστης πολλές φορές μαρτυρεί την αδυναμία των πρωταγωνιστών να βρεθούν μαζί μέχρι το τέλος του. Και όχι μόνο των πρωταγωνιστών βέβαια, αλλά και οι επίδοξοι έρωτες των υπόλοιπων ηρώων σκοντάφτουν στο ίδιο ζήτημα ή καταστρέφονται από το ίδιο ζήτημα. Η αποδεκτή άποψη είναι ότι το βιβλίο γράφτηκε σύμφωνα με το πνεύμα της εποχής, λίγο πριν λήξει ο 18ος αιώνας, και η άποψη αυτή θα με βρει απολύτως σύμφωνη. Το ζήτημα και ερώτημα τελικά είναι: "Τί είναι αυτό το ρομαντικό κατάλοιπο που καθηλώνει εκατομύρια αναγνώστες (ή μάλλον αναγνώστριες) σε αυτό το σενάριο σήμερα;" Αυτά τα μοιρολατρικά περί της γυναικείας φύσεως αδυνατώ να τα δεχτώ. Μήπως κυρίες μου δεν έχουμε χειραφετηθεί ακόμη; Δεν γνωρίζω. Αυτό που γνωρίζω είναι ότι το βιβλίο της Τζέιν 'Ωστεν είναι περισσότερο ηθογραφικό - ρεαλιστικό παρά ρομαντικό και μόνο γι' αυτό αξίζει να βρίσκεται σε οποιαδήποτε βιβλιοθήκη...γυναικεία ή αντρική.