Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Σάββατο, 31 Μαρτίου 2012

Το Προσωπείο του Κόκκινου Θανάτου του Έντγκαρ Άλαν Πόε

Αυτό που μου προκαλεί εντύπωση με τον Έντγκαρ Άλαν Πόε είναι ο συνδυασμός θεματολογίας και γλωσσικής αρτιότητας που μπορεί να καταστεί φανερός μόνο όταν διαβάζει κανείς πρωτότυπα κείμενα. Το πλέον αγαπημένο μου διήγημά του είναι αυτό που ελληνιστί κυκλοφορεί με τον τίτλο "Το Προσωπείο του Κόκκινου Θανάτου". Οι επτά αίθουσες, ο πρίγκηπας Πρόσπερο και ο Θάνατος σε ένα αλληγορικό αριστούργημα.


ΤΗΕ MASK OF RED DEATH

THE "Red Death" had long devastated the country. No pestilence had ever been so fatal, or so hideous. Blood was its Avatar and its seal -- the redness and the horror of blood. There were sharp pains, and sudden dizziness, and then profuse bleeding at the pores, with dissolution. The scarlet stains upon the body and especially upon the face of the victim, were the pest ban which shut him out from the aid and from the sympathy of his fellow-men. And the whole seizure, progress and termination of the disease, were the incidents of half an hour.
But the Prince Prospero was happy and dauntless and sagacious. When his dominions were half depopulated, he summoned to his presence a thousand hale and light-hearted friends from among the knights and dames of his court, and with these retired to the deep seclusion of one of his castellated abbeys. This was an extensive and magnificent structure, the creation of the prince's own eccentric yet august taste. A strong and lofty wall girdled it in. This wall had gates of iron. The courtiers, having entered, brought furnaces and massy hammers and welded the bolts. They resolved to leave means neither of ingress or egress to the sudden impulses of despair or of frenzy from within. The abbey was amply provisioned. With such precautions the courtiers might bid defiance to contagion. The external world could take care of itself. In the meantime it was folly to grieve, or to think. The prince had provided all the appliances of pleasure. There were buffoons, there were improvisatori, there were ballet-dancers, there were musicians, there was Beauty, there was wine. All these and security were within. Without was the "Red Death."
It was toward the close of the fifth or sixth month of his seclusion, and while the pestilence raged most furiously abroad, that the Prince Prospero entertained his thousand friends at a masked ball of the most unusual magnificence.
It was a voluptuous scene, that masquerade. But first let me tell of the rooms in which it was held. There were seven -- an imperial suite. In many palaces, however, such suites form a long and straight vista, while the folding doors slide back nearly to the walls on either hand, so that the view of the whole extent is scarcely impeded. Here the case was very different; as might have been expected from the duke's love of the bizarre. The apartments were so irregularly disposed that the vision embraced but little more than one at a time. There was a sharp turn at every twenty or thirty yards, and at each turn a novel effect. To the right and left, in the middle of each wall, a tall and narrow Gothic window looked out upon a closed corridor which pursued the windings of the suite. These windows were of stained glass whose color varied in accordance with the prevailing hue of the decorations of the chamber into which it opened. That at the eastern extremity was hung, for example, in blue -- and vividly blue were its windows. The second chamber was purple in its ornaments and tapestries, and here the panes were purple. The third was green throughout, and so were the casements. The fourth was furnished and lighted with orange -- the fifth with white -- the sixth with violet. The seventh apartment was closely shrouded in black velvet tapestries that hung all over the ceiling and down the walls, falling in heavy folds upon a carpet of the same material and hue. But in this chamber only, the color of the windows failed to correspond with the decorations. The panes here were scarlet -- a deep blood color. Now in no one of the seven apartments was there any lamp or candelabrum, amid the profusion of golden ornaments that lay scattered to and fro or depended from the roof. There was no light of any kind emanating from lamp or candle within the suite of chambers. But in the corridors that followed the suite, there stood, opposite to each window, a heavy tripod, bearing a brazier of fire that protected its rays through the tinted glass and so glaringly illumined the room. And thus were produced a multitude of gaudy and fantastic appearances. But in the western or black chamber the effect of the fire-light that streamed upon the dark hangings through the blood-tinted panes, was ghastly in the extreme, and produced so wild a look upon the countenances of those who entered, that there were few of the company bold enough to set foot within its precincts at all.
It was in this apartment, also, that there stood against the western wall, a gigantic clock of ebony. Its pendulum swung to and fro with a dull, heavy, monotonous clang; and when the minute-hand made the circuit of the face, and the hour was to be stricken, there came from the brazen lungs of the clock a sound which was clear and loud and deep and exceedingly musical, but of so peculiar a note and emphasis that, at each lapse of an hour, the musicians of the orchestra were constrained to pause, momentarily, in their performance, to hearken to the sound; and thus the waltzers perforce ceased their evolutions; and there was a brief disconcert of the whole gay company; and, while the chimes of the clock yet rang, it was observed that the giddiest grew pale, and the more aged and sedate passed their hands over their brows as if in confused reverie or meditation. But when the echoes had fully ceased, a light laughter at once pervaded the assembly; the musicians looked at each other and smiled as if at their own nervousness and folly, and made whispering vows, each to the other, that the next chiming of the clock should produce in them no similar emotion; and then, after the lapse of sixty minutes, (which embrace three thousand and six hundred seconds of the Time that flies,) there came yet another chiming of the clock, and then were the same disconcert and tremulousness and meditation as before.
But, in spite of these things, it was a gay and magnificent revel. The tastes of the duke were peculiar. He had a fine eye for colors and effects. He disregarded the decora of mere fashion. His plans were bold and fiery, and his conceptions glowed with barbaric lustre. There are some who would have thought him mad. His followers felt that he was not. It was necessary to hear and see and touch him to be sure that he was not.
He had directed, in great part, the moveable embellishments of the seven chambers, upon occasion of this great fete; and it was his own guiding taste which had given character to the masqueraders. Be sure they were grotesque. There were much glare and glitter and piquancy and phantasm -- much of what has been since seen in "Hernani." There were arabesque figures with unsuited limbs and appointments. There were delirious fancies such as the madman fashions. There was much of the beautiful, much of the wanton, much of the bizarre, something of the terrible, and not a little of that which might have excited disgust. To and fro in the seven chambers there stalked, in fact, a multitude of dreams. And these -- the dreams -- writhed in and about, taking hue from the rooms, and causing the wild music of the orchestra to seem as the echo of their steps. And, anon, there strikes the ebony clock which stands in the hall of the velvet. And then, for a moment, all is still, and all is silent save the voice of the clock. The dreams are stiff-frozen as they stand. But the echoes of the chime die away -- they have endured but an instant -- and a light, half-subdued laughter floats after them as they depart. And now again the music swells, and the dreams live, and writhe to and fro more merrily than ever, taking hue from the many-tinted windows through which stream the rays from the tripods. But to the chamber which lies most westwardly of the seven, there are now none of the maskers who venture; for the night is waning away; and there flows a ruddier light through the blood-colored panes; and the blackness of the sable drapery appals; and to him whose foot falls upon the sable carpet, there comes from the near clock of ebony a muffled peal more solemnly emphatic than any which reaches their ears who indulge in the more remote gaieties of the other apartments.
But these other apartments were densely crowded, and in them beat feverishly the heart of life. And the revel went whirlingly on, until at length there commenced the sounding of midnight upon the clock. And then the music ceased, as I have told; and the evolutions of the waltzers were quieted; and there was an uneasy cessation of all things as before. But now there were twelve strokes to be sounded by the bell of the clock; and thus it happened, perhaps, that more of thought crept, with more of time, into the meditations of the thoughtful among those who revelled. And thus, too, it happened, perhaps, that before the last echoes of the last chime had utterly sunk into silence, there were many individuals in the crowd who had found leisure to become aware of the presence of a masked figure which had arrested the attention of no single individual before. And the rumor of this new presence having spread itself whisperingly around, there arose at length from the whole company a buzz, or murmur, expressive of disapprobation and surprise -- then, finally, of terror, of horror, and of disgust.
In an assembly of phantasms such as I have painted, it may well be supposed that no ordinary appearance could have excited such sensation. In truth the masquerade license of the night was nearly unlimited; but the figure in question had out-Heroded Herod, and gone beyond the bounds of even the prince's indefinite decorum. There are chords in the hearts of the most reckless which cannot be touched without emotion. Even with the utterly lost, to whom life and death are equally jests, there are matters of which no jest can be made. The whole company, indeed, seemed now deeply to feel that in the costume and bearing of the stranger neither wit nor propriety existed. The figure was tall and gaunt, and shrouded from head to foot in the habiliments of the grave. The mask which concealed the visage was made so nearly to resemble the countenance of a stiffened corpse that the closest scrutiny must have had difficulty in detecting the cheat. And yet all this might have been endured, if not approved, by the mad revellers around. But the mummer had gone so far as to assume the type of the Red Death. His vesture was dabbled in blood -- and his broad brow, with all the features of the face, was besprinkled with the scarlet horror.
When the eyes of Prince Prospero fell upon this spectral image (which with a slow and solemn movement, as if more fully to sustain its role, stalked to and fro among the waltzers) he was seen to be convulsed, in the first moment with a strong shudder either of terror or distaste; but, in the next, his brow reddened with rage.
"Who dares?" he demanded hoarsely of the courtiers who stood near him -- "who dares insult us with this blasphemous mockery? Seize him and unmask him -- that we may know whom we have to hang at sunrise, from the battlements!"
It was in the eastern or blue chamber in which stood the Prince Prospero as he uttered these words. They rang throughout the seven rooms loudly and clearly -- for the prince was a bold and robust man, and the music had become hushed at the waving of his hand.
It was in the blue room where stood the prince, with a group of pale courtiers by his side. At first, as he spoke, there was a slight rushing movement of this group in the direction of the intruder, who at the moment was also near at hand, and now, with deliberate and stately step, made closer approach to the speaker. But from a certain nameless awe with which the mad assumptions of the mummer had inspired the whole party, there were found none who put forth hand to seize him; so that, unimpeded, he passed within a yard of the prince's person; and, while the vast assembly, as if with one impulse, shrank from the centres of the rooms to the walls, he made his way uninterruptedly, but with the same solemn and measured step which had distinguished him from the first, through the blue chamber to the purple -- through the purple to the green -- through the green to the orange -- through this again to the white -- and even thence to the violet, ere a decided movement had been made to arrest him. It was then, however, that the Prince Prospero, maddening with rage and the shame of his own momentary cowardice, rushed hurriedly through the six chambers, while none followed him on account of a deadly terror that had seized upon all. He bore aloft a drawn dagger, and had approached, in rapid impetuosity, to within three or four feet of the retreating figure, when the latter, having attained the extremity of the velvet apartment, turned suddenly and confronted his pursuer. There was a sharp cry -- and the dagger dropped gleaming upon the sable carpet, upon which, instantly afterwards, fell prostrate in death the Prince Prospero. Then, summoning the wild courage of despair, a throng of the revellers at once threw themselves into the black apartment, and, seizing the mummer, whose tall figure stood erect and motionless within the shadow of the ebony clock, gasped in unutterable horror at finding the grave-cerements and corpse-like mask which they handled with so violent a rudeness, untenanted by any tangible form.
And now was acknowledged the presence of the Red Death. He had come like a thief in the night. And one by one dropped the revellers in the blood-bedewed halls of their revel, and died each in the despairing posture of his fall. And the life of the ebony clock went out with that of the last of the gay. And the flames of the tripods expired. And Darkness and Decay and the Red Death held illimitable dominion over all.

Τρίτη, 27 Μαρτίου 2012

Το βιβλίο - φάντασμα των παιδικών χρόνων ή "Ο Τύραννος" του Τζόζεφ Άρτσιμπαλντ Κρόνιν

Όχι μόνο δηλαδή βιβλίο - φάντασμα, αλλά κυρίως συγγραφέας  - φάντασμα (ούτε το όνομά του δεν είχα συγκρατήσει). "Ο Τύραννος" έπεσε στα χέρια μου μάλλον από κάποιο συγγενικό πρόσωπο, αλλά δεν είμαι και σίγουρη...πέπλο μυστηρίου καλύπτει και αυτή τη λεπτομέρεια. Το σίγουρο είναι πως αυτή τη στιγμή δεν βρίσκεται στη βιβλιοθήκη μου, επομένως είχα την καλή θέληση να το επιστρέψω. Το διάβασα. Για την ακρίβεια το ρούφηξα, το έζησα στο έπακρο. Ξύπνησε δε μέσα μου το αίσθημα της δικαιοσύνης (επειδή ήμουν στο κατώφλι της εφηβείας, αυτό το συναίσθημα μάλλον ήταν πολύ έντονο μέσα μου, φίλε αναγνώστη, και ακόμη είναι, θέλω να πιστεύω) και αυτό συνέβη γιατί ο βασικός πρωταγωνιστής κατέστρεφε στο διάβα του κάθε άνθρωπο που βρισκόταν μέσα στην οικογένειά του ή έξω από αυτή. Άκουγε στο όνομα Τζέιμς Μπρόντι, ζούσε σε έναν ιδιόκτητο πύργο (βλ. τον πρωτότυπο τίτλο Hatter's Castle) και σε αυτόν τον χώρο κυρίως κινείτο όλο το μυθιστόρημα, σαν θεατρικό έργο. Εκεί μέσα ο Μπρόντι εκδήλωνε με κάθε τρόπο τη σκληρή, αδυσώπητη, τη βουτηγμένη στην προκατάληψη και στα στερεότυπα συμπεριφορά που εκδηλωνόταν ενίοτε με ψυχολογική ενίοτε με σωματική βία εις βάρος των ανθρώπων που παντρεύτηκε και γέννησε. Ο ίδιος απείχε ουσιαστικά πολύ από την εικόνα που επέβαλλε στους υπόλοιπους, καθώς επιδιδόταν σε συνήθειες που εν τέλει ήταν ανήθικες, αν και κάποιες από αυτές δεν ήταν κατακριτέες, όπως η εξωσυζυγική του σχέση (Το βιβλίο εκδόθηκε στα 1931 και διαδραματίζεται στα 1879).
Και αυτά...αυτά δηλαδή θυμάμαι ως εικόνες θολές στη μνήμη μου, και να μην ξεχάσω την εικόνα της ακατανόητης πράξης του να σπρώξει την σε ενδιαφέρουσα κόρη του στις σκάλες του ψυχρού του πύργου. Το βιβλίο το συνάντησα και πάλι σε πρώην παλαιοβιβλιοπωλείο πριν από 8 χρόνια περίπου, σε μία έκδοση του 1940 (και κάτι), αγγλική και πανάκριβη. Δεν το αγόρασα. Όσες φορές το συνάντησα σε σύγχρονη έκδοση δεν έμεινα ικανοποιημένη (από το ξεφύλλισμα) ούτε από την ποιότητα του ίδιου του βιβλίου ούτε από τη μετάφραση...ή μήπως δεν είναι καλό το βιβλίο; Γιατί, θέλοντας και μη, μου θυμίζει και λίγο φωσκολική βαρύγδουπη ιστορία. Αλήθεια, πόσο αναθεωρούμε τελικά 20 χρόνια μετά γι΄αυτά που κάποτε εκτιμήσαμε στα βιβλία, κι ας είναι αυτό που λέμε νεανικά βιβλία; Αλλάζει η γνώμη μας γι΄αυτά μαζί με τις αλλαγές τού μέσα μας; Διαβάζω  στο διαδίκτυο πως αυτό το βιβλίο καταξίωσε τον Κρόνιν και πως σ' αυτό πάντρεψε με τον πιο ιδιαίτερο τρόπο τον ρεαλισμό και τον λυρισμό. Ελπίζω να είναι έτσι, ελπίζω να ξυπνήσει μέσα μου με την ίδια ένταση τα ίδια συναισθήματα.

Πέμπτη, 22 Μαρτίου 2012

Φτηνά βιβλία (πραγματικά φτηνά)

Την πρώτη φορά που έγινε το Παζάρι του Βιβλίου στην πλατεία Κλαυθμώνος στην πρωτεύουσα ενθουσιάστηκα! Η ιδέα ότι θα έφευγα με μία ντουζίνα βιβλία έχοντας πληρώσει λίγα χρήματα με είχε συνεπάρει. Όχι γιατί δεν εκτιμώ τη δουλειά του συγγραφέα ή επειδή δεν πιστεύω ότι πρέπει να ανταμείβεται για το έργο του, αλλά λίγο η μαζεμένη οργή ενάντια στους εκδοτικούς οίκους για τις υψηλές τιμές (τουλάχιστον πριν 5 χρόνια ή ίσως ακόμη και τώρα εν μέσω κρίσης), λίγο η ιδέα του να αγοράζεις αυτό που θέλεις πολύ φτηνά, ήταν αρκετά για προκληθεί ο εν λόγω ενθουσιασμός. Τι ήταν ακριβώς το Παζάρι δεν το γνώριζα. Η αρχική μου αφελής εντύπωση ήταν πως κάποιοι καλοί αόρατοι άνθρωποι προσέφεραν το βιβλίο πολύ φτηνά. Τελικά, με τον καιρό κατάλαβα πως πρόκειται ουσιαστικά για εκποίηση στην οποία επιδίδονται οι οίκοι για βιβλία που τους μένουν στα ράφια και που φυσικά στο σύνολό τους είναι παλιές εκδόσεις (υπάρχει μάλιστα και περιορισμός να εκποιούνται βιβλία που έχουν εκδοθεί μέχρι κάποια συγκεκριμένη πρόσφατη χρονολογία, του 2006 για το τελευταίο Παζάρι). Όλα αυτά θεμιτά στον κόσμο του εμπορίου, όμως ο ενθουσιασμός έπεσε κατακόρυφα τη δεύτερη χρονιά.
Τα βιβλία ήταν τα ίδια με αυτά του προηγούμενου έτους, ό,τι είχα να επιλέξω, το είχα επιλέξει. Επέμεινα, επισκέφτηκα το Παζάρι και τρίτη χρονιά, τα ίδια και τα ίδια...Προφανώς δεν καταδικάζω τη συγκεκριμένη κίνησης της εκποίησης. Έχει τα θετικά της, έχει το πλέον θετικό: να προσεγγίζει ακόμη και ανθρώπους που δεν έχουν μεγάλη σχέση με τα βιβλία, περαστικοί να μπαίνουν από περιέργεια στον χώρο που στήνεται κάθε χρόνο στην πλατεία και να βγαίνουν με πολλά βιβλία στα χέρια. Η ανάγκη ωστόσο για φτηνά βιβλία σήμερα είναι περισσότερο αναγκαία παρά ποτέ, διότι η χρεία για σκεπτόμενους ανθρώπους είναι επιτακτική ειδικά σε μια εποχή σαν κι αυτή που διανύουμε.
Τον τελευταίο καιρό λοιπόν παρατηρώ ότι υπάρχει μία μικρή κίνηση προς αυτόν τον στόχο. Οι εκδοτικοί οίκοι κάνουν μικρές εκπτώσεις που κατά τη γνώμη μου δεν είναι αρκετές, ζητούν μάλιστα την "απόσυρση" των παλιών μας βιβλίων, για να μας πουλήσουν φτηνότερα ένα καινούριο βιβλίο. Αν εξαιρέσουμε ότι εγώ δε θα μπορούσα να "αποσύρω" ποτέ τίποτε, υπάρχουν άνθρωποι που το κάνουν με περίσσεια ευκολία (θυμάμαι κάποτε πως η αδελφή μου και εγώ μαζέψαμε από τα σκουπίδια περίπου 100 βιβλία νομικά, ιστορικά, μυθολογίας και λογοτεχνικά), και εφόσον δεν τους ενοχλεί θα έπρεπε να μπορούσαμε να το εκμεταλλευτούμε με άλλους τρόπους. Τα "αποσυρμένα" βιβλιαράκια συνήθως καταλήγουν σε κάποια βιβλιοθήκη, δημόσια ή ιδιωτική κι ας μην αρχίσω να σχολιάζω το πόσο προσεγγίζει η οιαδήποτε βιβλιοθήκη παιδιά, νέους, ενήλικες και άλλους.
Προσφάτως λοιπόν, αποδημούντες φίλοι που ζουν στην Αγγλία, σε ένα μικρό προάστιο του Λονδίνου, το Σάρει, έζησαν το εξής καταπληκτικό: περιδιαβαίνοντας τους δρόμους της μικρής τους γειτονιάς ανακάλυψαν ένα παζάρι βιβλίων με όλη τη σημασία της λέξης. Αποσυρμένα βιβλία δε βρίσκουν τη θέση τους σε ξεχασμένες βιβλιοθήκες, αλλά πωλούνται και πάλι σε ιδιώτες σε πραγματικά χαμηλές τιμές. Όσοι γνωρίζουν τις ισοτιμίες καταλαβαίνουν πως η τιμή των 1(για τα softcover) ή 2 (για τα hardcover) λιρών είναι πενιχρή για τα βιβλία που δεσπόζουν σ' αυτή την ανάρτηση. Αν μάλιστα κάποιος επισκεφτεί το παζάρι στο κλείσιμο, αγοράζει μία τσάντα βιβλία με 2 λίρες! Εν ολίγοις, οι φίλοι από το Σάρει επέστρεψαν στο σπίτι τους με 50 περίπου βιβλία ξοδεύοντας 15 λίρες. Πραγματικά ο στόχος μου δεν είναι να υποβαθμίσω το βιβλίο στο επίπεδο της τομάτας ή του παντζαριού που πωλούνται στη λαϊκή αγορά (αν και αυτά εκτινάσσονται από τους μεσάζοντες και έχουν γίνει για πολλούς είδη πολυτελείας). Θεωρώ πως με αυτόν τον τρόπο κανένα βιβλίο δεν πάει χαμένο, περνά πραγματικά από χέρι σε χέρι και δεν χάνεται. Την ευθύνη για το παζάρι αυτό έχει αναλάβει η oxfam, εταιρία που επιδίδεται μέσω του εθελοντισμού και σε διάφορες άλλες κοινωνικές προσφορές. Και καταλήγοντας ελπίζω να δω κάτι τέτοιο και στην Ελλάδα, να έχω την ελπίδα ότι όλοι μπορούν σήμερα να έχουν πρόσβαση στο βιβλίο.

Σάββατο, 17 Μαρτίου 2012

Απόπειρες (2)

Μαριώ   

Τα καλλίγραμμα πόδια της ανέβαιναν αργά την ανηφορική οδό της εκκλησίας του Αη Γιώργη. Παραδομένη στο νεοφερμένο αέρα της άνοιξης αψήφησε το τρίτο χτύπημα της καμπάνας, τη λειτουργία που είχε οπωσδήποτε αρχίσει και τους άσπλαχνους ψιθύρους των γυναικών που και αυτοί - το δίχως άλλο - θα είχαν αρχίσει. Όμως οι μυρωδιές από ίντσα και γιασεμί έδιωχναν τέτοιες συνηθισμένες ανησυχίες. Σήκωσε ψηλά το κεφάλι σα να ήταν δήθεν περήφανη, έκλεισε τα μάτια τόσο σφιχτά, ώστε πια έβλεπε μόνο τη λάμψη που σχημάτισε ακανόνιστους κύκλους κάτω από τα βλέφαρά της, και περπατούσε τώρα σαν τη μέλισσα που άθελά της έπεσε στο τρυφερό μάγουλο ενός παιδιού και αποφάσισε να το γευτεί.
   Ήταν πραγματικά όμορφο το χωριό εκείνη την εποχή. Τα σπίτια πνίγονταν από πολύχρωμους λουλουδιασμένους θάμνους και το μπλε του ουρανού απλωνόταν αχανές κάνοντας τα λιγοστά σύννεφα να περνούν απαρατήρητα από το μάτι του περαστικού. Πιο ψηλά πρασίνιζαν τα δέντρα και οι αμυγδαλιές ήταν πια ώριμες. Μα αυτό που δύσκολα ξεχνά κανείς την άνοιξη ανηφορίζοντας για την εκκλησία είναι να γυρίσει και να κοιτάξει για λίγο τον κάμπο που απλώνεται ως την άκρη του κόσμου. Πράσινο και χρυσαφί. Χρυσαφί φως που λαμπύριζε τώρα στα μισόκλειστα μάτια της.
    Όσο αργό κι αν ήταν το βήμα της όμως, ο σκαλισμένος σταυρός της πόρτας που έπρεπε να διαβεί πλησίαζε. Και όσο πιο πολύ πλησίαζε τόσο οι καθημερινές ανησυχίες επέστρεφαν και έκαναν την καρδιά της να χτυπάει δυνατά. Χαμογέλασε αμήχανα, όταν σκέφτηκε πόσο βίαια ο λήθαργός της μετατράπηκε σε τούτη την άβολη αφύπνιση και αυτό της έδωσε ίσως θάρρος να προχωρήσει.

   Τα καλλίγραμμα πόδια της στάθηκαν μπροστά στη μισάνοιχτη τζαμένια πόρτα με τον σκαλιστό σταυρό. Απο τη μια η φιγούρα του Ιησού, από την άλλη στο βάθος δεκάδες βλέμματα και ύστερα  οι ψίθυροι...η καταραμένη. Και έπειτα τα βλέμματα παγώσανε για λίγο και οι ψίθυροι σταμάτησαν στη θέα της ομορφιά της. Ψηλή γυναίκα, μεστή, με πρόσωπο λευκό, μεγάλα καστανά μάτια και μαύρα μαλλιά που άγγιζαν το στήθος της. Η καταραμένη συνέχισαν με φθόνο τώρα με χαμηλές φωνές, τα βλέμματά τους όμως ολοκλήρωσαν αυτά την περιγραφή - μακριά αλαβάστρινα χέρια άγγιζαν το παγκάρι και μετά με περίσσεια χάρη το κερί. Την ώρα της ευχής τα κόκκινα χείλια δαγκώθηκαν μα δεν πλήγωσαν την εικόνα της όμορφης γυναίκας.
    Προχώρησε λίγο ακόμη και στάθηκε σε μια γωνιά. Δυνάμωσε και η φωνή του ψάλτη και το ακροατήριο βυθίστηκε επιτέλους σε ησυχία. Καταραμένη, σκεφτόταν και εκείνη. Είχαν περάσει ακριβώς δέκα χρόνια από τότε που είχε σκοτώσει τον άντρα της. Ήταν καλή ώρα σε αυτό το ίδιο πανηγύρι, του Αη Γιώργη. Χαρές μεγάλες στο χωριό και πυρετώδεις προετοιμασίες. Οι άντρες έσφαζαν τα πιο καλά τους αρνιά και οι γυναίκες μαγείρευαν δυο μέρες. Έστρωναν ακόμη τραπέζια στην αυλή της εκκλησίας και ντόπιοι μουσικάντηδες ανάμεσα στα καλοψημένα κρέατα και το άφθονο κρασί παρέσυραν τους μίζερους χωριάτες σε χορό μέχρι το ξημέρωμα. Και εκείνη μεθούσε, και από το κρασί και από τη μουσική. Και πριν δέκα χρόνια μέθυσε και τράβηξε τον άντρα της από το χέρι, τον οδήγησε μπροστά στους μουσικάντηδες και έσυρε τον χορό. Αυτή μπροστά, πίσω αυτός. Ακόμη και αυτό δεν της συγχώρεσαν ποτέ. Άνοιξε τα βήματά της και σχημάτισε κύκλο, πίσω αυτός. Συνέχισε με γέλιο δυνατό τώρα, πίσω αυτός. Και όταν παραδόθηκε στον ξέφρενο ρυθμό και αφέθηκε στη χαρά, εκείνος δεν ήταν πια πίσω της. Είχε σωριαστεί καταγής, κόκκινος σαν ώριμο σταφύλι. Μάταια προσπαθούσε να ξεκουμπώσει το πουκάμισό του. Η μέθη έγινε ζάλη και η ζάλη πανικός, η μπάντα σίγησε και οι χωριάτες έγιναν οι αυτόπτες τούτου του κακού ριζικού που την έκανε χήρα.
    Διπλά θρήνησε για το χαμό του. Γιατί την ίδια στιγμή που ξεψύχησε είπαν πως όποιος χορεύει με τη Μαριώ, πεθαίνει. Και κατά τη σοφή γερόντισσα, τούτη η κατάρα επιβεβαιώθηκε δύο ή τρία χρόνια αργότερα όταν η Μαριώ ντάντεψε στα χέρια της το νεογέννητο παιδί της αδερφής της, και αυτό κατάπιε τη γλώσσα του και πέθανε επιτόπου.

     Τα καλλίγραμμα πόδια της βγήκαν από την εκκλησία όταν τελείωσε η λειτουργία και ένα ζευγάρι στραβοκάνικα πόδια έτρεξαν ξοπίσω τους. Ακούστηκε το όνομά της και αμέσως δύο δυνατά χέρια την άρπαξαν από τη μέση και την οδήγησαν βίαια κάτω από ένα μικρό γεφύρι, εκεί που δεν έφτανε ούτε του ανθρώπου το μάτι ούτε του ήλιου το φως. Ο ζόφος τυλίχτηκε γύρω της και για οδηγό είχε πια τα μάτια του άντρα που άστραφταν μπροστά στα δικά της, Τα χέρια της επίμονα, αλλά μάταια προσπαθούσαν να τον διώξουν και η στιγμή θα κρατούσε αιώνες αν δεν άρχιζαν σιγά - σιγά να κατηφορίζουν τα κακόγλωσσα τακουνάκια απ' την εκκλησία. Έτσι η Μαριώ βρήκε την ευκαιρία να ξεγλιστρήσει και από τη λαχτάρα της να ξεφύγει ούτε που κατάλαβε πως για πρώτη φορά μετά από χρόνια βάδιζε με το μπουλούκι των χωριανών.

     Το σκοτάδι έπεφτε και οι καμπάνες ηχούσαν και πάλι. Το γλέντι θα άρχιζε από λεπτό σε λεπτό. Κάθε  χρόνο το ίδιο. Έπρεπε να πάει, ήταν έθιμο. Δεν έπρεπε να χορέψει όμως, ήταν καταραμένη χήρα, πενθούσα δέκα χρόνια και λίγα ήταν. Με το μακρύ μαύρο φόρεμα που και αυτό μετρούσε τα ίδια έτη πάνω της κατευθύνθηκε ξανά προς την εκκλησία. Αυτή τη φορά ο φόβος της ήταν πιο μεγάλος από ποτέ, ήταν εκείνος ο άντρας που συντάραξε τη ψυχή και το κορμί της. Είχε πια τόσες σκοτούρες που δε μπορούσε τώρα πια να βάλει τον έρωτα στη ζωή της. Το νεκρό της σύζυγο τον αγαπούσε, δεν τον είχε ερωτευτεί, μα η αγάπη και η εκτίμηση ήταν αρκετά. Άλλωστε ποιος φονιάς ερωτεύεται το θύμα του; Οι σκέψεις χάθηκαν από τη μουσική που δυνάμωνε όσο πλησίαζε. 

    Το κρασί ήταν όλο δικό της και έτσι το άφηνε να ρέει μέσα της άφθονο, μήπως και κατάφερνε να ξεπλύνει όλες τις αμαρτίες της. Και εκεί πάνω στο κρασοπότηρο είδε ξαφνικά όλη της τη ζωή...πως παιδί ήρθε σ' αυτόν τον τόπο, δεκάξι χρονών, για να παντρευτεί και να φροντίσει το σύζυγο, για τον οποίο οι γονείς της συμφώνησαν. Πως δε θυμάται πια τα πρόσωπά τους, που ξαλάφρωσαν για τα καλά όταν την πάντρεψαν. Πως δεν είχε πια την ευτυχία να κρατήσει στα χέρια της δικό της παιδί, αφού στέρησε τη ζωή εκείνου που θα μπορούσε να είναι πατέρας του. Και όλα, αναμνήσεις, μουσικές, βλέμματα, ψίθυροι, ο σκαλιστός σταυρός και το κρασί ήρθαν και την έπνιξαν. Έπρεπε να κάνει κάτι, να ξεσπάσει.
    Ξεχύθηκε τότε η Μαριώ μπροστά στους μουσικάντηδες, σήκωσε τα χέρια της ψηλά, έκλεισε τα μάτια της και χόρεψε με τη ψυχή της. Και τα χέρια έμειναν άδεια, μετέωρα, κανένα χέρι ούτε μαντήλι δεν πέρασε στα δάχτυλά της. Αντίθετα, έμεινε μόνη της εκεί να χορεύει, γιατί οι κακές γλώσσες φοβήθηκαν τον θάνατο.
    Τα στραβοκάνικα πόδια πέρασαν επιδέξια τότε ανάμεσα από τα τραπέζια και τα σοκαρισμένα μάτια που κοιτούσαν την εξέλιξη με τρόμο. Κάποια χέρια έκαναν αδέξιες κινήσεις για να προλάβουν το κακό. Μάταια. Εκείνος την άρπαξε από το χέρι, που πάγωσε για λίγο, και την ακολούθησε στο χορό. Και οι δυο μαζί αψήφισαν τη δεισιδαιμονία. Η μέθη τούς τύλιξε ένα γύρο και ένιωθαν ολοένα πιο ελεύθεροι. Ο  κοινοτάρχης είχε κοκκινίσει από τον θυμό του, ο δάσκαλος έκανα αέρα με ένα μαντήλι, μια μάνα έκλεινε τα μάτια του παιδιού της και ο παπάς έμεινε εκεί να σταυροκοπιέται. Εκείνη, για πρώτη φορά ευτυχισμένη μετά από καιρό, είχε ξεχάσει πια το θάνατο και όταν οι μουσικάντηδες χτύπησαν πια την τελευταία τους νότα, όλοι ήταν εκεί, όρθιοι και ζωντανοί.

     Το επόμενο πρωινό αμαύρωσε μια για πάντα την καρδιά της Μαριώς. Τα στραβοκάνικα πόδια δεν βάσταξαν, τα αστραφτερά μάτια έκλεισαν. Είχαν ελαττωματική καρδιά, μα είπαν πως ήταν δικό της το φταίξιμο.

H εικόνα είναι του  William Mortensen

Παρασκευή, 9 Μαρτίου 2012

Ο Έρωτας στα Χρόνια της Χολέρας του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες

Η Λατινική Αμερική ξεδιπλώνεται μπροστά μου κάθε φορά που διαβάζω Μάρκες, σηματοδοτείται δε από την αγαπημένη μου συνήθειά (του) να γράφει πάντα οιοδήποτε μελωδικό όνομα και επώνυμο του πιο τυχαίου περαστικού στα βιβλία του. Το πάθος και ο ρυθμός που χαρακτηρίζουν την ψυχή των συμπαθέστατων ανθρώπων που κατοικούν στην άλλη μεριά του Ατλαντικού είναι διάχυτα σε κάθε του βιβλίο. Το πάθος και ο ρυθμός που διαγράφουν το καλό και το κακό με την ίδια ακριβώς ένταση...τον έρωτα και το μίσος, το δίκαιο και το άδικο, μια κατάσταση που αν ποτέ την αντίκριζε ο Αριστοτέλης (που μίλησε για μεσότητα στα πάθη και τις πράξεις) θα εξανάγκαζε το λατινοαμερικάνικο σύμπαν να μαθητεύσει κοντά του. Εμένα μου κάνει. Μου κάνει, ενίοτε και με τρομάζει. Με τρομάζει η εμμονή του Φλορεντίνο Αρίσα να κατακτήσει, να κάνει δική του τη Φερμίνα Δάσα. Και λέω "να κάνει δική του" και κυριολεκτώ, γιατί ο έρωτας εδώ δεν έχει ημίμετρα, πρέπει να την κάνει δική του πάση θυσία, σα να αποκτάς την πρώτη σου κιθάρα και δε θέλεις ποτέ να την αποχωριστείς, το άλλο σου μισό γίνεται μέρος της ζωής σου, είναι το απόκτημα - κεκτημένο και γίνεσαι επίμονος οπαδός της ιδιοκτησίας. Περιμένει πεισματικά παρά τους περιορισμούς που θέτει ο πατέρας της Λορένσο Δάσα. Περιμένει πεισματικά ακόμη και όταν εκείνη παντρεύεται τον γιατρό Χουβενάλ Ουρμπίνο. Περιμένει μία γεμάτη πεντηκονταετία ζώντας το κορμί του και τροφοδοτώντας το με τροφή, ποτό και έρωτα με άλλες, ασυναγώνιστες με εκείνη, γυναίκες. Και μέσα σε όλα αυτά η χολέρα σκορπά το θάνατο και αποτελεί και εκείνη την άχαρη αφορμή της γνωριμίας της Φερμίνα Δάσα με τον γιατρό Ουρμπίνο. Ο Μάρκες μέσα από αυτό το βιβλίο καταθέτει τη γνήσια, αρσενική και παντοδύναμη έκφραση του έρωτα, τη ζωντανή μέσα στα χρόνια, την άσβεστη φλόγα για εκείνη τη γυναίκα που, φίλε αναγνώστη, θα βρεθείς πολλές φορές στη θέση να εκνευριστείς μαζί της, αφού δεν εκτιμά αυτό που άλλοι ψάχνουν μιαν ολόκληρη ζωή για να το βρουν. Μοναδικό μελανό σημείο του βιβλίου είναι το τέλος του που σε μία έκταση 50 σελίδων περίπου, ένα ποταμόπλοιο ταξιδεύει ακατάπαυστα και ο έρωτας αργεί να ολοκληρωθεί, μια στιγμή που παγώνει την ταχύτητα της αφήγησης, κι ας ταιριάζει στην υπερήλικη ζωή των πρωταγωνιστών. Θεωρώ, τέλος, πως η κινηματογραφική απόδοση του βιβλίου είναι εξαιρετική, το ίδιο και η μουσική της επένδυση, αφού σεβάστηκε στο έπακρο την υφολογία τόσο του ίδιου του συγγραφέα, όσο και του πάθους που αποπνέει.


Σάββατο, 3 Μαρτίου 2012

Σελίν & Γούλφ VS Τόμας Μαν

Ένεκα γιορτής, χαράς και ευτυχίας έλαβα σήμερον δύο νέα βιβλία....Και τα δύο συγκαταλέγονται σε όλες τις λίστες, γνωστές και μη, με τα 100 καλύτερα βιβλία όλων των εποχών. Το Ταξίδι στην Άκρη της Νύχτας του Σελίν (κατά κόσμον Λουί Φερντινάν Ωγκύστ Ντετούς) είναι από εκείνα τα βιβλία, από τα οποία περιμένω πολλά αν όχι τα πάντα...Κυριολεκτικά περιμένω το αριστούργημα που ισχυρίζονται πολλοί ότι είναι, ειδάλλως θα βιώσω μεγάλη απογοήτευση. Το μόνο που με ανησυχεί είναι μην καταδικάσω τον Σελίν ακριβώς επειδή ο προσδοκίες μου είναι κάτι παραπάνω από αυξημένες, θα προσπαθήσω επομένως να τις προσγειώσω κακήν κακώς, για να έχω να χαίρομαι μετά. Βέβαια δε με βοηθούν πολύ οι χαρακτηρισμοί που διαβάζω αυτή τη στιγμή στο οπισθόφυλλο, αντικρουόμενοι στο σύνολό τους και αυτό είναι που με εξιτάρει περισσότερο: αριστούργημα, ανοσιούργημα, μνημειώδες, ελεεινό, υψηλό κλπ.
Την Κα Ντάλογουει της Βιρτζίνια Γούλφ ήθελα επίσης να διαβάσω πολύ εδώ και πολλά χρόνια. Αυτό που πάντα όμως με κρατούσε σε απόσταση είναι αυτή η περίεργη ψυχοσύνθεση και λυπηρή κατάληξη της συγγραφέως που είχα την εντύπωση ότι θα διαποτίζει το έργο της. Κατανοητό είναι δηλαδή ότι δεν έχω διαβάσει ποτέ Γουλφ και, παρόλο που δεν ήταν συνειδητή μου επιλογή τούτο το βιβλίο, νομίζω ότι ήρθε η ώρα να ξορκίσω το κακό. Θα είναι μάλλον πολύ κρίμα να χάσω την ευκαιρία να βιώσω ένα από τα πιο συγκινητικά, τα πιο επαναστατικά έργα τέχνης του 20ου αιώνα, όπως άλλωστε το έχει ονομάσει και ο συγγραφέας των Ωρών, Μάικλ Κάνινγκχαμ. Αναρωτιέμαι λοιπόν τώρα πόσο θα αντέξει το Μαγικό Βουνό να φιγουράρει στο συχνά εμφανιζόμενο "Διαβάζοντας αυτόν τον καιρό"....