Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Τετάρτη, 1 Οκτωβρίου 2014

Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλή

Για τις ανάγκες εξετάσεων και ύστερα από 19 χρόνια - από τότε δηλαδή που έδωσα Πανελλήνιες Εξετάσεις - διάβασα τον καλό μου τον Οιδίποδα, τον μοναδικό ήρωα στην ιστορία της λογοτεχνίας που ήθελα να πάρω αγκαλιά και να του πω "δεν πειράζει". Γιατί ο Οιδίποδας είναι το μεγαλύτερο θύμα της θεϊκής κακομαθημενιάς, το ανέλπιστο έρμαιο στα τερτίπια της μοίρας, ο άνθρωπος - άγνοια. Δε μου κάνει εντύπωση ότι αλλοτινά μυαλά συνέλαβαν την ιδέα ενός τέτοιου προσώπου (έρμαια και οι ίδιοι της δικής τους άγνοιας ίσως), ότι την κράτησαν ζωντανή από στόμα σε στόμα και την παρέδωσαν στα χέρια ενός ποιητή καλλιτέχνη, ενός αδιαμφισβήτητου τεχνίτη που την απογείωσε και την κληροδότησε σε μας, για να γνωρίσουμε μοιραία τη φύσει αδύναμη καρδιά που επιθυμεί διακαώς να τη διαφεντεύσουν για να εξασφαλίσει την αιώνια ζωή της.
Η ιστορία του Οιδίποδα και γενικότερα του Οίκου των Λαβδακιδών προέρχεται από τον Θηβαϊκό Κύκλο, τον έναν από τους τρεις μυθικούς κύκλους που πρόσφεραν έμπνευση στους κατοπινούς συγγραφείς. Ο Οιδίποδας, βασιλιάς της Θήβας, έχει πάρει την εξουσία λύνοντας το αίνιγμα της Σφίγγας με αποτέλεσμα να παντρευτεί την Ιοκάστη και να γεννήσει με εκείνη τέσσερα παιδιά, την Αντιγόνη, την Ισμήνη, τον Ετεοκλή και τον Πολυνείκη. Η μοίρα όμως διαγεγραμμένη, αναπόδραστη και σκληρή έχει οριστεί πριν ακόμη από τη γέννησή του και αποδεικνύει ότι η Ιοκάστη είναι η μητέρα του, τα παιδιά τους αδέρφια του και ο πατέρας του, ο πρώην σύζυγος της Ιοκάστης, ο Λάϊος, φονευμένος από δικό του χέρι.
Ο Οιδίποδας βρίσκεται παγιδευμένος σε μια ζωή φαινομενικά ευτυχισμένη και καλότυχη. Η συνεχής του άγνοια μέχρι την αποκάλυψη της πραγματικής του ταυτότητας καθιστά το έργο ως μία "τραγική ειρωνία" από μόνο του, ολόκληρο, σε όλες του τις διαστάσεις. Όπου τραγική ειρωνία, η επίγνωση του αναγνωστικού ή θεατρικού κοινού της πραγματικότητας και η ταυτόχρονη πλήρης άγνοια του ήρωα. Ακριβώς γι' αυτό το λόγο, όταν διαβάζει κανείς το θεατρικό αυτό αριστούργημα αισθάνεται πληθώρα αρνητικών συναισθημάτων: αγωνία για την κατάσταση και την τύχη του πρωταγωνιστή, οργή για το άγραφο της μοίρας (που δεδομένα υπάρχει στην κοσμοθεωρία του παλαιού κόσμου), οργή για την ασπλαχνη στάση των θεών και μόνο ένα θετικό συναίσθημα: βαθύτατη συμπόνοια για τον ήρωα. Ενδόμυχα και ψυχολογικά η προσωρινή ευτυχία του Οιδίποδα λογικά θα βάλλεται από το φονικό του άγνωστου αξιωματούχου (που αποδείχτηκε πατέρας του), καθώς και από τους απέλπιδες χρησμούς που έλαβε στη ζωή του. Ωστόσο, ο άριστος τεχνίτης Σοφοκλής ανέδειξε με αρτιότατο τρόπο την τραγική ειρωνία που διέπει το έργο, τη λύση της και την κάθαρση των θεατών του. Η τύφλωση και ο αυτοεξορισμός μοιάζουν μονάχα φυσικά επακόλουθα μιας δέσμιας ζωής, που έπεται από ένα εξίσου δύσμοιρο μέλλον, όπως αυτό διαγράφεται στην Αντιγόνη του ίδιου ποιητή. Δίκαια ο Αριστοτέλης θεωρεί τούτο το έργο την τελειότερη τραγωδία στην ιστορία του δράματος.